Spółgłoska szczelinowa dziąsłowa bezdźwięczna - rodzaj dźwięku spółgłoskowego występujący w językach naturalnych. W międzynarodowej transkrypcji fonetycznej IPA oznaczana jest symbolem: [s]

Artykulacja

W czasie artykulacji podstawowego wariantu [s]:

• modulowany jest prąd powietrza wydychanego z płuc, czyli jest to spółgłoska płucna egresywna
• tylna część podniebienia miękkiego zamyka dostęp do jamy nosowej, powietrze uchodzi przez jamę ustną (spółgłoska ustna)
• prąd powietrza w jamie ustnej przepływa ponad całym językiem lub przynajmniej uchodzi wzdłuż środkowej linii języka (spółgłoska środkowa)
• jest to spółgłoska dziąsłowa-język kontaktuje się z dziąsłami, tworząc małą szczelinę. Szczelina ta jest na tyle wąska, że masy powietrza wydychanego z płuc tworzą charakterystyczny dla spółgłosek szczelinowych szum. W zależności od tego czy kontaktu dokonuje górna powierzchnia czy czubek języka, mówimy o spółgłosce apikalnej [s̺] lub laminalnej [s̻].
• wiązadła głosowe nie drgają, spółgłoska ta jest bezdźwięczna

Terminologia

Spółgłoskę [s] zalicza się do spółgłosek syczących (sybilantów).

Przykłady

• spółgłoska laminalna

w języku polskim: sam s̻am

w języku angielskim: sand s̻ænd "piasek"

w języku niemieckim: Sphäre ˈsfɛːrə, weiß [vaɪ̯s

w języku baskijskim: zu [s̻u] "ty";

• spółgłoska apikalna

w języku baskijskim: su [s̺u] "ogień"

w języku hiszpańskim (dialekt kastylijski): saltador s̺altaˈð̞o̞r "skoczek"

w języku nowogreckim: σαν [s̺an] "jak"

Zobacz też

• dźwięczny odpowiednik spółgłoski [s]: [z]