Spółgłoska szczelinowa dziąsłowa dźwięczna to rodzaj dźwięku spółgłoskowego występujący w językach naturalnych. W międzynarodowej transkrypcji fonetycznej IPA oznaczana jest symbolem: [z]

Artykulacja

W czasie artykulacji podstawowego wariantu [z]:

• modulowany jest prąd powietrza wydychanego z płuc, czyli jest to spółgłoska płucna egresywna
• tylna część podniebienia miękkiego zamyka dostęp do jamy nosowej, powietrze uchodzi przez jamę ustną (spółgłoska ustna)
• prąd powietrza w jamie ustnej przepływa ponad całym językiem lub przynajmniej uchodzi wzdłuż środkowej linii języka (spółgłoska środkowa)
• jest to spółgłoska dziąsłowa-język kontaktuje się z dziąsłami, tworząc małą szczelinę. Szczelina ta jest na tyle wąska, że masy powietrza wydychanego z płuc tworzą charakterystyczny dla spółgłosek szczelinowych szum. W zależności od tego czy kontaktu dokonuje spodnia powierzchnia czy czubek języka, mówimy o spółgłosce apikalnej [z̺] lub laminalnej [z̻].
• wiązadła głosowe drgają periodycznie, spółgłoska ta jest bezdźwięczna

Terminologia

Spółgłoskę [z] zaliczamy do spółgłosek syczących czyli sybilantów

Przykłady

• spółgłoska laminalna

w języku polskim: zupa 'z̻upa

w języku angielskim: zone z̻əʊn "strefa"

w języku perskim: ﺰﻤﻴﻦ z̻a'mi:n "ziemia"

• spółgłoska apikalna

w kastylijskim dialekcie języka hiszpańskiego: desde 'dez̺de "od kiedy"

w języku nowogreckim: ζάλη 'z̺ali "zawroty głowy"