Spółgłoska szczelinowa miękkopodniebienna bezdźwięczna - rodzaj dźwięku spółgłoskowego występujący w językach naturalnych, oznaczany w międzynarodowej transkrypcji fonetycznej IPA symbolem [x].

Artykulacja

Opis

W czasie artykulacji tej spółgłoski:

• modulowany jest strumień powietrza wydychany z płuc, czyli jest to spółgłoska płucna egresywna
• tylna część podniebienia miękkiego zamyka dostęp do jamy nosowej, jest to spółgłoska ustna
• prąd powietrza w jamie ustnej uchodzi wzdłuż środkowej linii języka - spółgłoska środkowa
• tylna część języka zbliża się do podniebienia miękkiego na odległość szczeliny - jest to spółgłoska szczelinowa miękkopodniebienna
• wiązadła głosowe nie drgają , spółgłoska ta jest bezdźwięczna

Warianty

Opisanej powyżej artykulacji może towarzyszyć dodatkowo:

• wzniesienie środkowej części grzbietu języka w stronę podniebienia twardego, mówimy wtedy o spółgłosce zmiękczonej (spalatalizowanej): [xʲ]
• przewężenie w gardle, mówimy spółgłosce faryngalizowanej spółgłosce: [xˤ]
• zaokrąglenie warg, mówimy wtedy o labializowanej spółgłosce [xʷ]

Wymowa

• W języku niemieckim jak polskie „ch”.

Przykłady

• w języku afrikaans: goed xut
• w esperanto: monaĥo mon'axo:
• w języku hiszpańskim: ojo oxo
• w języku mandaryńskim: 河/hé xɤ
• w języku niemieckim: Nacht naxt
• w języku nowogreckim: χαρά xa'ra
• w języku polskim: chata 'xata
• w języku serbskochorwackim: Hrvatska xr'ʋat•ska

Pisownia

• w większości języków słowiańskich i w niemieckim głoskę tę zapisuje się dwuznakiem ch.
• w języku rumuńskim i serbochorwackim głoska ta jest zapisywana przez h
• w angielskiej transkrypcji wyrazów obcych głoska ta jest oddawana jako kh (choć Anglicy wymawiają to jako /k/)
• w niedawno utworzonych pisowniach łacińskich dla języków afrykańskich czy indiańskich, jak również języka czeczeńskiego czy tatarskiego stosuje się symbol fonetyczny x.
• w alfabecie greckim istnieje specjalna litera chi (χ)