Stanisław Bareja

Skocz do: nawigacji, szukaj
Gwiazda Stanisława Barei znajdująca się w Łódzkiej Alei Sław. Odsłonięta 6 października 2011 roku
Stanisław Bareja - portret w galerii osobowości kultury Warszawy XX w
Mauzoleum rodziny Stanisława Chmielarza i Barejów na Cmentarzu Czerniakowskim w Warszawie

Stanisław Bareja (ur. 5 grudnia 1929 w Warszawie, zm. 14 czerwca 1987 w Essen) – polski reżyser, scenarzysta filmowy i aktor.

12 listopada 2008 roku, został ogłoszony najlepszym reżyserem komediowym stulecia na gali Złotych Kaczek, przyznawanych przez Film[1].

Życiorys

Absolwent I Liceum Ogólnokształcącego im. Stefana Żeromskiego w Jeleniej Górze z roku 1949. Stanisław Bareja ukończył PWSFTviT w Łodzi na kierunku reżyserii w roku 1954, z dyplomem w roku 1974. Jako samodzielny reżyser zadebiutował w roku 1960.

W październiku 1949 roku rozpoczyna studia w PWSFTviT na wydziale reżyserii, które skończył w 1954 roku, lecz nie złożył egzaminu końcowego. Dopiero w 1958 roku przedstawił jako film dyplomowy etiudę pod tytułem "Gorejące czapki"; film ten jednak nie zostaje przyjęty, wskutek czego Barei nie zaliczono pracy dyplomowej. Tytuł magistra sztuki uzyskał dopiero 24 kwietnia 1974 roku po przedstawieniu filmu dyplomowego "Mąż swojej żony" z 1960 roku i złożeniu egzaminu magisterskiego z wynikiem dobry.

Tworzył przede wszystkim komedie, wiele jego filmów znalazło się w czołówce polskiej kinematografii. Był również twórcą wielu seriali telewizyjnych.

Bardzo często, wzorem Alfreda Hitchcocka, pojawiał się w swoich filmach grając epizodyczne role. W swoich filmach obnażał słabości człowieka wynikające zarówno z jego natury jak i będące wynikiem absurdalnej rzeczywistości PRL, w jakiej przyszło żyć bohaterom filmów Barei.

Jego żoną była Hanna Kotkowska-Bareja, krytyk sztuki, która podsunęła mu pomysł filmu "Poszukiwany, poszukiwana"[2].

Angażował się w działania opozycji antykomunistycznej. Przez wiele lat udostępniał garaż swojego domu na potrzeby ciemni fotograficznej podziemnej Niezależnej Oficyny Wydawniczej NOWA. Wspólnie z żoną przemycił dla NOWEJ przez granicę pięćdziesięciokilogramową maszynę drukarską na dachu fiata 126 p. Pomagał również najdłużej ukrywającemu się opozycjoniście PRL Zbigniewowi Bujakowi. [3]

Stanisław Bareja zmarł na zawał serca. Został pochowany na Cmentarzu Czerniakowskim na warszawskiej Sadybie.

21 września 2006 został pośmiertnie odznaczony przez prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski[4]. Począwszy od 2005 r. ulica w Warszawie łącząca ul. Światowida z Odkrytą (okolice pętli Nowodwory) nosi imię Stanisława Barei. O takie upamiętnienie reżysera zabiegali mieszkańcy Nowodworów z pomocą Życia Warszawy. W Krakowie imię Barei nosi charakterystyczne rondo w kształcie elipsy[5]. 6 października 2011 roku w Łódzkiej Alei Sław odsłonięto gwiazdę poświęconą Barei. W odsłonięciu uczestniczyli między innymi syn Jan.

Twórczość

Bareizm

"Bareizm" – termin charakteryzujący styl wczesnej twórczości filmowej Stanisława Barei. Stworzony został w latach 60. przez Kazimierza Kutza. W jednym z przemówień Kutz skrytykował poziom artystyczny twórczości Barei, używając neologizmu "bareizm" jako synonimu kiczu. Później za pomocą tego złośliwego określenia, władze i środowisko filmowe atakowały Bareję, zarzucając jego twórczości niską jakość, "antysocjalistyczną wymowę, kłamstwa, brudną propagandę i nienawiść do klasy robotniczej"[6][7]. W odwecie, w scenariuszu (niezrealizowanego filmu) "Złoto z nieba" z 1981 roku znalazł się dialog, którego fragment brzmiał:

– Pan podał inne nazwisko w samolocie, a teraz okazuje się, że w dodatku pisze się pan przez "te", "zet"?
– Dawniej pisaliśmy się Kloc przez "ce", ale potem mój brat został reżyserem i zmienił pisownię na Klotz!

Było to nawiązanie do zmiany nazwiska przez Kutza[8]. W podobny sposób Bareja potraktował prześladujące go środowisko Grunwaldu w serialu "Zmiennicy" oraz filmie "Poszukiwany, poszukiwana"[9]. Z czasem pojęcie bareizmy zaczęło być stosowane jako ogólna nazwa absurdalnych wypowiedzi, haseł, napisów, obwieszczeń i innych tego typu sformułowań budowanych niezręcznie, na bazie nowomowy i języka urzędowego[10].

Reżyser

Replika "Misia" z filmu Miś, postawiona w 2011 na warszawskim Bemowie

Scenarzysta

Role aktorskie

Współpraca z aktorami

Specyfikę swoich filmów Bareja osiągał dzięki dobrej współpracy z aktorami, w tym także z wieloma postaciami przewijającymi się w epizodycznych scenkach na drugim planie. Oto lista aktorów pojawiających się często w jego najważniejszych produkcjach i będących niejako "aktorami Barei":

Przypisy

  1. ↑ Złote Kaczki: triumf polskich komedii. Onet.pl, 2010-11-12. [dostęp 2010-06-25].
  2. ↑ [Onet.pl Film http://film.onet.pl/0,0,1524016,3,600,artykul.html
  3. ↑ [Piotr Kopciński "Stanisław Bareja" http://historiapolskixx.wordpress.com/2012/03/17/stanislaw-bareja/
  4. ↑ M.P. z 2006 r. Nr 84, poz. 848
  5. ↑ Krakowskie rondo im. St. Barei w portalu Zumi
  6. ↑ Przemysław Szubartowicz (wywiad ze Stanisławem Tymem), Lud się śmieje, a król nie, Przegląd, nr 394
  7. ↑ Tomasz Przybyłkiewicz, Miś – Recenzje – Onet.pl
  8. ↑ Maciej Łuczak, "Miś czyli rzecz o Stanisławie Barei", ISBN 83-7255-888-4, Warszawa 2001
  9. ↑ Filmografia Stanisława Barei – lata 1972-1975
  10. ↑ inPRL: Bareizmy.

Bibliografia

Linki zewnętrzne