Szybka Kolej Miejska w Warszawie (w skrócie SKM Warszawa) – przedsiębiorstwo zarządzane przez Zarząd Transportu Miejskiego w Warszawie, obsługujące linie naziemnej szybkiej kolei miejskiej łączącej centrum Warszawy z jej przedmieściami i niektórymi satelickimi miejscowościami. Linie te są zaczątkiem sieci SKM (kolei aglomeracyjnej), obejmującej cały węzeł kolejowy Warszawy. Wraz z Metrem Warszawskim, ma tworzyć sieć komunikacji miejskiej w Warszawie, uzupełnioną przez Warszawską Kolej Dojazdową oraz połączenia Kolei Mazowieckich.

Warszawska Szybka Kolej Miejska świadczy usługi na już istniejących trasach kolejowych zarządzanych przez PKP Polskie Linie Kolejowe. Dysponuje taborem kolejowym typu 14WE, 19WE, 27WE i 35WE

Historia

Przed II wojną światową

Pierwsze próby stworzenia systemu SKM w Warszawie, wzorowanego na takich w ówczesnej Rzeszy Niemieckiej, miały miejsce przed wojną. Od 1937 można mówić o prapoczątkach systemu SKM w Warszawie, w związku z częściową elektryfikacją węzła i wprowadzeniu kursów podmiejskich z częstotliwościami typowymi dla tego typu systemów. 15 grudnia 1936 otwarto trakcję elektryczną na linii do Otwocka i Pruszkowa. 22 maja 1937 oddano do użytku zelektryfikowany odcinek Pruszków – Grodzisk – Żyrardów, a 15 grudnia 1937 uruchomiono pociągi elektryczne do Mińska Mazowieckiego. Zastosowano tabor przystosowany do wysokich (węzłowych) peronów (powojenne serie PKP – EW51 i EW52).

Po II wojnie światowej

Po wojnie kolej stwierdziła, że nie będzie tramwajem, a miasto Warszawa, że nie ma metropolii bez metra, co zapobiegło naturalnemu rozwojowi systemu SKM, mimo zbudowania np. drugiej nawy tunelu średnicowego. Niemniej w okresie gospodarki planowej linię średnicową znacznie rozbudowano i zmodernizowano, a nowy tabor typu 1B/2B, ASEA i 3B/4B (serie PKP EW53, EW54, EW55) także był przystosowany do wysokich peronów, a ilość drzwi zwiększono.

W 1963 oddano do użytku nowoczesną, szczególnie jak na tamte czasy, stację Warszawa Śródmieście (w miejscu zburzonego Dworca Głównego) i przystanki Warszawa Ochota, Powiśle oraz Stadion, a także osobny tunel dla pociągów dalekobieżnych.

W 1975 zbudowano w nowym miejscu dworzec Warszawa Centralna. Od czasów stanu wojennego i pogłębionego przez niego kryzysu społeczno-gospodarczego system podupadł, zmniejszyła się częstotliwość kursowania pociągów. Niekorzystny wpływ na poziom świadczonych przez kolej usług miały także przemiany ustrojowe, pod koniec lat 90. XX wieku kolej regionalna w Warszawie obsługiwała poniżej 1% realizowanych podróży, a pociągi kursowały zbyt rzadko, przez co pasażerowie woleli skorzystać z innych środków transportu. Dodatkowo, na jej trasach nasiliła się przestępczość, grasowały grupy napadające i ograbiające podróżnych, oraz pojawiło się graffiti na wagonach, stacjach i przystankach. Stopniowo znikały kasowane pociągi wysokoperonowe zastępowane przez „uniwersalne” typu 5B/6B (seria PKP EN57), a rozkład jazdy degenerował się na skutek braku więzi kolei z miastem. Jedyne wówczas wyprodukowane w warunkach niewydolnej gospodarki zespoły wysokoperonowe (serie PKP EW58 i EW60) skierowano do Trójmiasta, gdyż Warszawa nie była postrzegana jako miejsce, gdzie komunikacja kolejowa ma jakieś znaczenie.

Początki XXI wieku

Dopiero pod koniec 2002 padła propozycja eksperta eksploatacji i ekonomistów transportu (m.in. R. Wodzickiego i A. Fularza), by system SKM zorganizować jako przedsiębiorstwo oddzielne od kolei państwowej PKP, tak jak to ma miejsce w niektórych krajach Europy. Chodziło o przerwanie dyskusji na temat różnic taryfowych między PKP i ZTM. W ulotce Polskiego Naukowo-Technicznego Towarzystwa Eksploatacyjnego w Warszawie i referacie na konferencji we Wrocławiu na temat zintegrowanego transportu R. Wodzicki przeciwstawił się (luty-kwiecień 2003) projektowi wydzielenia linii średnicowej jako „kolejki typu metro”. W następstwie, A. Fularz na zorganizowanej wówczas konferencji prasowej przedstawił rozwiązania organizacyjne spotykane w stolicach Europy oraz zaproponował strukturę organizacyjną dla warszawskiej SKM. Kolej miejska była przez opozycję traktowana jako jedna z obietnic przedwyborczych kandydata na prezydenta Warszawy, Lecha Kaczyńskiego, a zakupione pociągi jako straty spowodowane przez niego w czasie rządzenia miastem. Wydarzenia te udokumentowane są w poniżej wymienionej literaturze.

Obecnie system SKM jest jednym z najważniejszych środków komunikacji aglomeracyjnej. Postępuje jego włączanie w system transportu miejskiego Warszawy oraz integracja kolejowej komunikacji aglomeracyjnej przez włączenie do niej ruchu regionalnego. Mimo niedoskonałości taboru, rozkładów jazdy, a także torów, komunikacja kolejowa jest najszybszym środkiem komunikacji w aglomeracji osiągając prędkość handlową 40 km/h.

Linia S1

 Osobny artykuł: Linia S1 (SKM Warszawa).

Linia powstała w październiku 2005 na trasie Warszawa Falenica – Warszawa Zachodnia.

Od września do grudnia 2010 S1 kursowała z Warszawy Wschodniej do Otwocka.

Od grudnia 2010 linia S1 kursuje na trasie z Pruszkowa przez Warszawę Zachodnią i Warszawę Śródmieście do Otwocka przez 7 dni w tygodniu, z częstotliwością 2 składów na godzinę^[1].

Linia S2

 Osobny artykuł: Linia S2.

Linia powstała w lipcu 2006 na trasie Pruszków – W-wa Śródmieście – Sulejówek-Miłosna.

Od grudnia 2010 linia kursuje między Sulejówkiem-Miłosną i Dworcem Zachodnim. Trasa ta uległa zmianie, ponieważ w roku rozkładowym 2010/2011 było planowane wydłużenie linii S2 do portu lotniczego im. Fryderyka Chopina w Warszawie. Dzięki zmianie trasy godziny rozkładowe dla nowej trasy są już zarezerwowane i gdy tylko zostanie oddany do użytku tunel oraz stacja pod portem lotniczym linia S2 będzie mogła rozpocząć kursy na swojej docelowej trasie: Sulejówek Miłosna – Port lotniczy im. Fryderyka Chopina. Uruchomienie docelowej relacji zaplanowano na 1 czerwca 2012^[2].

Linia S3

 Osobny artykuł: Linia S3.

Linia z Lotniska Chopina do Legionowa ma zostać oddana do użytku 1 czerwca 2012. Większość pociągów linii S3 będzie kursować przez Warszawę Centralną, a omijać stacje Ochota, Śródmieście, Powiśle i Stadion^[3].

Linia S9

 Osobny artykuł: Linia S9.

Linia powstała w marcu 2010 roku. Do grudnia 2011 roku była obsługiwana przez Koleje Mazowieckie. Obecnie wszystkie kursy realizowane są przez Szybką Kolej Miejską Sp. z o.o..

Rozbudowa sieci

Piaseczno

Dyrektor ZTM poinformował w maju 2011, że mają miejsce działania, mające na celu otwarcie linii SKM do Piaseczna. Uruchomienie linii nastąpi dopiero po stworzeniu przez PKP PLK możliwości zawracania składów w Piasecznie ^[4].

2011 – Lotnisko Chopina–Lotnisko Modlin

Równocześnie z planowanym przedłużeniem linii S2 z Dworca Zachodniego do stacji na lotnisku Chopina w 2012 ma zostać uruchomiona nowa linia z Legionowa przez W-wę Wschodnią i Centralną na lotnisko na Okęciu. Linia ta ma zostać przedłużona w 2012 z Legionowa do będącego w budowie portu lotniczego Modlin w Nowym Dworze Mazowieckim ^[4]. Jednak połączenia będą realizowane przez spółkę Koleje Mazowieckie.

Ogólne plany

Obecnie realizowana jest rozbudowa systemu SKM, która polega na następujących działaniach:

• budowa nowych przystanków na istniejących trasach na obszarach gęsto zamieszkanych;
• remont istniejących zniszczonych przystanków, by je oddać do użytku po dziesiątkach lat nieużytku;
• przebudowa i budowanie nowych torów, by zwiększona ilość pociągów nie kolidowała z koleją regionalną i dalekobieżną;
• tworzenie nowych linii poprzez organizację częstego i regularnego serwisu przystanków przez cały dzień;
• zakup taboru do obsługi nowych linii.

Stan docelowy

Od około 2000 trwają dyskusje publiczne w prasie warszawskiej i urzędowe w ZTM i SKM na temat przyszłościowego wyglądu systemu SKM w Warszawie.

Plany rozbudowy SKM (z października 2007^[5], lipca 2008^[6] oraz maja 2009^[7]) przewidują powstanie nowych linii (lub przedłużeń istniejących) także do

• Piaseczna (w trakcie tworzenia)
• Grodziska Mazowieckiego
• Mińska Mazowieckiego
• Błonia
• Wołomina
• na Lotnisko Okęcie (w trakcie tworzenia) oraz
• do nowo budowanego lotniska Modlin w Nowym Dworze Mazowieckim (w trakcie tworzenia).

Tabor

Wykaz taboru

Na początku SKM Sp. z o.o. w Warszawie wypożyczyła od Szybkiej Kolei Miejskiej w Trójmieście sp. z o.o. ezt EN57-1107, który miał stanowić rezerwę. Po przybyciu zespołu 14WE-01 nakazano rozpoczęcie ruchu przy pomocy zaledwie dwóch pociągów. Awaria jednak wykluczyła 14WE-01 i ruch podjął ezt EN57-1107 w malowaniu trójmiejskim jedynie z naklejkami SKM w Warszawie. Zespół ten wielokrotnie wyjeżdżał na trasę także potem, gdy przychodziły kolejne 14WE. Po przejściu na linię S2 zaszła znów konieczność uzupełnienia dłuższej trasy pojazdami wypożyczonymi, tym razem oklejonymi folią w sposób przypominający malowanie SKM w Warszawie (w takim malowaniu można było spotkać te zespoły potem w Trójmieście). Pierwszym z nich był EN71 (EN71-046) także wypożyczony z trójmiejskiej Szybkiej Kolei Miejskiej. Był to pierwszy skład czterowagonowy na w służbie SKM w Warszawie Musiał on jednak powrócić już po kilku tygodniach na swoją trasę do Słupska. Do Warszawy przybyły wtedy ezt z trójmiejskiej SKM EN57-1718 oraz EN57-880, które powróciły na Wybrzeże po wyprodukowaniu kolejnych zespołów – 14WE-08 i 14WE-09, które jako pierwsze w Polsce były oznakowane numerami europejskimi i miały odpowiednio numery operacyjne eksploatującego – 107 i 108. EN57-880 i EN57-1718 ponownie w 2008 przybyły do SKM Warszawa.

W lutym 2008 w posiadaniu SKM znajdowało się osiem elektrycznych zespołów trakcyjnych typu 14WE^[8], o numerach 14WE-02 (102) oraz 101, 103, 104, 105, 106, 107 i 108. Ezt te zapoczątkowały polski rejestr oznaczeń europejskich dla pojazdów trakcyjnych – serię 212. Aby zapewnić dwuzespołowe składy w marcu 2008 wprowadzono wypożyczone jednostki EN57-960 i EN57-1455 PKP Przewozy Regionalne z Łukowa. W połowie 2009 roku jednostki wróciły do Łukowa.

W okresie od połowy grudnia 2008 do października 2011 w barwach SKM w Warszawie (identyfikator eksploatującego SKMWA) jeździły dwie jednostki EN57^[8] z nietypowymi numerami 3001 i 3002 służącymi jedynie za tymczasowe identyfikatory pojazdu (numery operacyjne odpowiednio 201 i 203), wyprodukowane w 1964 i 1966 oraz zmodernizowane w 2008 w Mińsku Mazowieckim. Są to ezt serii 5B/6B, wyprodukowane swego czasu dla Jugosławii i sprowadzone przez ZNTK Mińsk Mazowiecki. Mają one wymienione czoła i zmodernizowane wnętrza. Pozostawiono w nich rozruch oporowy, a klimatyzację zastosowano jedynie w kabinach maszynisty. Jednostki są pomalowane w nowe barwy SKM w Warszawie (czerwone czoła, kremowe boki z czerwono-żółtym paskiem na dole, boki w pasie okiennym pomalowane na czarno w celu upodobnienia do jednostki 14WE).

Na przełomie lat 2008 i 2009 wypadła obsługa poziomu 4 utrzymania zespołu 14WE-02, który jako ostatni znany był pod starym oznaczeniem. Powrócił on już przemalowany w barwy komunikacji miejskiej oraz nowymi oznaczeniami jako 102.

W 2010 do taboru SKM dołączyły składy wyprodukowane w nowosądeckim Newagu. Są to EZT 19WE w ilości 4 sztuk^[8], otrzymały one numery operacyjne 301, 302, 303 i 304.

W sierpniu 2011 Bydgoska PESA dostarczyła 2 z 13 zamówionych składów ELF (27WE). Do czasu uruchomienia linii na Okęcie składy obsługują linię S2, oraz linię S9.

We wrześniu 2011 tabor powiększył się o dalsze zespoły 27WE (w sumie spółka posiada ich 8). Pozwoliło to na zwrot wypożyczonych EN57^[9].

W listopadzie 2011 bydgoska PESA dostarczyła 11 z 13 zamówionych pociągów ^[10].

Prezesi SKM

• 2004-2012 - Leszek Walczak^[11]
• od 2012 - Krystyna Pękala

Siedziba

Do 2010 siedziba zarządu SKM mieściła się przy ul. Mińskiej 25. Obecnie ma swoją siedzibę w budynku w al. Jerozolimskich 125-127, w którym mieściła się m.in. redakcja „Expressu Wieczornego”.

Zobacz też

• Metro w Warszawie
• Kolej obwodowa w Warszawie
• Kolej średnicowa w Warszawie i Linia średnicowa

Przypisy

Bibliografia

• Biuro Zarządu Miasta Stołecznego Warszawy: Cele strategiczne w zakresie ochrony środowiska dla miasta stołecznego Warszawy, Warszawa 2002
• Biuro Zrównoważonego Transportu Polskiego Klubu Ekologicznego: Ulotka „Koleją po Warszawie!” 2002
• Frankowski S.: Jak ożenić kolej z miastem, Przegląd Techniczny nr 41/1986
• Frontczak F., Kluczborski S., Kuligowski K., Skoniecki J., Wasilewicz W.: 50 lat elektryfikacji PKP, WKŁ, Warszawa 1989
• Hadaj M.: Kolej wygodniejsza od metra / Pojechaliśmy pociągiem SKM, Życie Warszawy 24-25.9.2005 r.
• Hadaj M.: Ministerstwo musi pomóc – rozmowa z Adamem Fularzem, Życie Warszawy 10.12.2003
• Hadaj M.: Pierwszy pociąg za dziewięć miesięcy, Życie Warszawy 15.11.2004
• Hadaj M.: Rozkręcanie szybkiej kolei, Życie Warszawy 21-22.2.2004
• Hadaj M.: SKM czyli Szansa Kompletnie zMarnowana, Życie Warszawy 6-7.5.2006
• Hadaj M.: Szybka Kolej Miejska zaczęła ostre hamowanie, Życie Warszawy
• Hadaj M.: Szybka kolej od września, Życie Warszawy 23.6.2005
• Hadaj M.: Zróbmy metro z kolei, Życie Warszawy 10.12.2003 r.
• Jaszczyński K.: Metropoliten inżyniera Taubego, Stolica nr 10/2007
• Kucharzewski M.: Szybka Klapa Miejska, Super Express 20-21.5.2006
• Majszyk M.: Rozłożyli się na rozkładach, Rzeczpospolita 10-11.11.2005
• Majszyk M., Krzemiński J.: Afera wagonowa w ratuszu, Rzeczpospolita 2006
• Majszyk M., Krzemiński J.: Pasażerowie uciekli, Rzeczpospolita 6.2.2006
• Mężyński A.: Szybko zrobieni w pociąg, Super Express, 13.10.2005
• Potapowicz S.: Warszawska metropolia XXI wieku, Platforma Obywatelska – Mój folder 7.7.2001
• Romanowicz A.: Dworce i przystanki kolejowe, Wydawnictwo Arkady Warszawa 1970
• Strategia rozwoju m. st. Warszawy do 2020 roku – projekt.
• Śmietana K.: Od lipca Szybka Kolej Miejska do Pruszkowa, Gazeta Wyborcza Stołeczna 21.5.2006
• Śmietana K.: Spółka na szynach, Gazeta Wyborcza Stołeczna 2004
• Śmietana K.: Szybka Klapa Miejska, Gazeta Wyborcza Stołeczna nr 4.10.2005
• Śmietana K.: Szybka Kolej Miejska – przedwyborczy hit, który nie wypalił, Gazeta Wyborcza Stołeczna nr 5.10.2005
• Wodzicki R.: Kolej na kolej, Środowisko nr 5/2000
• Wodzicki R.: Nowe oznakowanie trakcyjnego taboru kolejowego, Transport i Komunikacja nr 6/2007
• Wodzicki R.: Opinia na temat „kolejki typu metro” dla zainteresowanych Dniem Ziemi 2003, Polskie Naukowo-Techniczne Towarzystwo Eksploatacyjne, Warszawa 16 lutego 2003
• Wodzicki R.: Kształtowanie potencjału eksploatacyjnego warszawskiego węzła kolejowego, Technika Transportu Szynowego nr 5/2003; skrót referatu z konferencji międzynarodowej we Wrocławiu
• Wodzicki R.: Wymysł Kaczyńskiego ? Nowy tabor dla SKM Warszawa, Świat Kolei nr 12/2005
• Wodzicki R.: Kolej miejska w Warszawie, Przegląd Komunikacyjny nr 2/2006
• Wodzicki R.: Warszawska kolej miejska – pierwsze doświadczenia, Transport i Komunikacja nr 2/2006
• Wodzicki R.: Co to są szybkie koleje miejskie ? Język, zasady i pozory, Transport i Komunikacja nr 2/2006
• Województwo chce przejąć składy SKM, Dziennik Europa Świat Warszawa 14.11.2007
• Wołek M.: Uwarunkowania integracji systemów transportu zbiorowego, IV Ogólnopolskie Forum Dyskusyjne Stowarzyszenia Samorządów na Rzecz Kolei Lokalnych, Warszawa 12-13.6.2006

Linki zewnętrzne

• Strona internetowa spółki SKM w Warszawie
• Plan rozwoju SKM Warszawa do 2027 roku
• Aktualne artykuły o SKM W-wa na Inforail.pl
• Witryna Zarządu Transportu Miejskiego w Warszawie
• Rozkład jazdy SKM

Przypisy

Towarowi