Tomasz Strzembosz

Skocz do: nawigacji, szukaj

Tomasz Romuald Strzembosz (ur. 11 września 1930, zm. 16 października 2004) – polski historyk, brat bliźniak Teresy i Adama Strzemboszów. Mieszkał w Warszawie.

Profesor Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego (KUL) (od 1991) i Instytutu Studiów Politycznych PAN. W latach 1989-1993 przewodniczący Rady Naczelnej ZHR, następnie honorowy przewodniczący ZHR. Badacz historii Polski okresu II wojny światowej.

Życiorys

Syn Adama i Zofii z Gadomskich. Ukończył szkołę powszechną i dwie klasy gimnazjalne na tajnych kompletach w Gimnazjum i Liceum im. św. Stanisława Kostki w Warszawie. Maturę zdał w 1949 w Samorządowym Gimnazjum i Liceum w Falenicy i w tym roku rozpoczął studia na Wydziale Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Od jesieni 1951 studiował historię na Uniwersytecie Warszawskim ze specjalizacją archiwalną.

W 1957 ożenił się z harcerką Marią Dawidowską, zwaną Marylą, siostrą Alka Dawidowskiego.

Z powodów politycznych magisterium uzyskał dopiero w 1959. Od jesieni 1952 rozpoczął pracę zawodową w Wojewódzkim Archiwum Państwowym w Warszawie, następnie w Archiwum Głównym Akt Dawnych, skąd w sierpniu 1953 na wniosek Koła ZMP przy Państwowej Służbie Archiwalnej w Warszawie został usunięty z pracy.

Pracował krótko jako robotnik i od 1954, przez następne 12 lat, w Dziale Oświatowym Muzeum Historycznego Miasta Stołecznego Warszawy. W 1966 rozpoczął pracę w Pracowni Dziejów Polski w II wojnie światowej w Instytucie Historii PAN, w 1972 obronił doktorat na Uniwersytecie Warszawskim (promotor – prof. Stanisław Herbst), w 1982 habilitował się na Wydziale Humanistycznym KUL, w 1991 otrzymał tytuł profesora; od 1984 pracował na KUL, a od 1991 także w Instytucie Studiów Politycznych PAN, gdzie był kierownikiem Samodzielnej Pracowni Dziejów Ziem Wschodnich II RP i wiceprzewodniczącym Rady Naukowej ISP PAN.

Zainteresowania naukowe

Zainteresowania prof. Tomasza Strzembosza koncentrowały się na tematyce konspiracji warszawskiej. Od 1982 zaczął badać partyzantkę antysowiecką, najpierw w białostockim, nad Biebrzą, potem w dawnych województwach północno-wschodnich II RP. Był prekursorem badań nad konspiracyjną walką zbrojną w okupowanej Warszawie, dziejami partyzantki i konspiracji na Kresach Północno-Wschodnich RP w czasie pierwszej okupacji sowieckiej 1939-1941 oraz znawcą sowieckiego systemu okupacyjnego.

Pod koniec życia pracował nad obszerną monografią polskiej partyzantki na ziemiach północno-wschodnich w latach 1939-1941 oraz kończył pracę nad książką "Rewolucja na postronku. Sowiecki system okupacyjny na ziemiach wschodnich II RP 1939-1941".

Harcerstwo

Tomasz Strzembosz od 1945 roku był związany z harcerstwem.

Od września 1945 roku aż do samorozwiązania się drużyn ZHP na przełomie lat 1948 i 1949 był członkiem ZHP, najpierw w V Krakowskiej Drużynie Harcerzy, a potem w 46 Warszawskiej Drużynie Harcerzy w Falenicy (w Hufcu Grochów). W roku maturalnym niemal cała klasa, pod naciskiem wychowawcy, prof. Wincentego Łąckiego (żołnierza ochotnika wojny 1920 roku i żołnierza AK), zapisała się do szkolnego koła ZMP. Prof. Łącki argumentował to następująco: nie po to uczyliśmy was w czasie wojny na kompletach, ryzykując życie, byście teraz nie dostali się na studia jako niezorganizowani.

Jesienią 1956 uczestniczył w spotkaniach harcerzy Szarych Szeregów dążących do odrodzenia ZHP, a następnie wraz z grupą warszawskich instruktorów zaproszonych przez Aleksandra Kamińskiego – w Krajowym Zjeździe Działaczy Harcerskich w Łodzi. Następnie prowadził drużynę harcerską w szkole podstawowej przy ul. Hożej. W 1958 ukończył kurs dla przewodników w Zawoi.

W 1980 był jednym z inicjatorów Kręgów Instruktorów im. Andrzeja Małkowskiego (KIHAM), w 1981 współtworzył Niezależny Ruch Harcerski (NRH) i był jego wiceprzewodniczącym.

W 1989 był jednym z twórców Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej, przez dwie kadencje jego Przewodniczącym (1989-1992), a od 1993 Honorowym Przewodniczącym ZHR.

Pośmiertnie Przewodniczący ZHR hm. Kazimierz Wiatr nadał Tomaszowi Strzemboszowi tytuł Harcmistrza Rzeczypospolitej. Miało to charakter symboliczny, ponieważ przepisy ZHR nie przewidują stopnia Harcmistrza RP.

Działalność polityczna i społeczna

W latach 1972-1980 był członkiem Polskiego Klubu Górskiego. Od jesieni 1980 roku uczestniczył w pracach NSZZ Solidarność w IH PAN jako wiceprzewodniczący Koła, w latach 1982-1989 był członkiem podziemnej Rady Edukacji Narodowej i uczestniczył (od 1983) w pracach Społecznego Komitetu Wydawnictw Niezależnych, był także wiceprzewodniczącym Rady Naukowej Archiwum Wschodniego w latach 1989-1994. Był współzałożycielem "Komitetu Upamiętniającego Polaków Ratujących Żydów" – wiceprezesem stowarzyszenia i przewodniczącym Komisji Historycznej.

3 października 2004 odebrał tytuł Honorowego Obywatela Miasta Jedwabne.

Ordery i odznaczenia

Autor książek

Ponadto był autorem ponad 100 publikacji naukowych, oraz redaktorem naukowym kilkunastu innych pozycji.

Bibliografia

  • Adam F. Baran: Profesor Strzembosz. Historyk Armii Krajowej, harcerz i wychowawca. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Rytm, 2009. ISBN 978-83-7399-377-8. 
  • Od zniewolenia do wolności. Studia historyczne. Adam F. Baran (red.). Warszawa – Białystok: Instytut Studiów Politycznych PAN, Collegium Civitas, Polskie Radio Białystok, 2009. ISBN 978-83-60580-31-8. 
  • Tomasz Strzembosz: Refleksje o harcerstwie i wychowaniu. Wstęp, wybór i opracowanie: Adam F. Baran, przedmowa: Marcin Jędrzejewski. Wyd. II. Warszawa – Poznań: Poznańczyk Sp. z o.o. na zlecenie Naczelnictwa ZHR, 2006. ISBN 978-83-924740-0-5. 
  • Tomasz Strzembosz: W stronę zachodzącego słońca. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Rytm, 2003. ISBN 83-88794-94-9. 
  • Informacje na stronach IPN
  • Wystawa w KUL poświęcona T. Strzemboszowi
  • Wojciech Borek , Andrzej Urbański, "Strzembosz – portret rodzinny", Wydawnictwo: Baran i Suszczyński, 1995; ISBN 83-85845-38-0

Przypisy

  1. ↑ Nominacja na harcmistrza Rzeczypospolitej miała wymiar wyłącznie symboliczny
  2. ↑ M.P. z 2008 r. Nr 68, poz. 607
  3. ↑ M.P. z 2001 r. Nr 5, poz. 91

Linki zewnętrzne