Tor (kolejnictwo)
Tor – dwie szyny podtrzymujące i prowadzące koła pojazdów szynowych, ułożone na podkładach lub wlane w specjalną płytę betonową służą jako droga kolejowa, tramwajowa lub metro, w określonej odległości od siebie. Ułożony jest na podtorzu.
Szerokość standardowa (normalnotorowa)
Szerokość standardowa toru kolejowego wynosi 1435 mm mierzona między główkami szyn ustawionych na podkładach drewnianych, żelbetowych (strunobetonowych), stalowych itp. 14 mm poniżej powierzchni tocznej główek szyn. Jest to rozmiar ustanowiony przez jednego z pionierów kolejnictwa – George'a Stephensona (podobno taki rozstaw kół miały rzymskie kwadrygi), a obowiązuje do dziś w większości państw świata, w tym także w Polsce. Szerokość ta równa jest 4 stopy 8 i pół cala w angielskim systemie miar.
W Finlandii używana jest jednak szerokość 1524 mm (5 stóp), podobnie w Rosji oraz niektórych państwach powstałych po rozpadzie ZSRR jest używana szerokość 1520 mm. Jednak to w Polsce znajduje się najdalej na zachód na świecie wysunięta linia kolejowa o tej szerokości toru (397 km), łącząca Polskę z systemem kolejowym Ukrainy i Rosji, która została wybudowana w latach siedemdziesiątych XX wieku przy okazji budowy Huty Katowice. Linia ta nosiła pierwotnie nazwę Linii Hutniczo-Siarkowej, a obecnie funkcjonuje pod nazwą Linia Hutnicza Szerokotorowa.
3 inne kraje europejskie również używają torów szerszych od normalnych. W Irlandii używa się torów kolejowych o szerokości 1600 mm (5 stóp i 3 cale). W Portugalii obowiązywała szerokość 1664 mm, w Hiszpanii – 1672 mm (obecnie używa się zunifikowanej szerokości 1668 mm w obu krajach iberyjskich).
Każdy tor o szerokości większej od 1435 mm nazywa się torem szerokim, a mniejszej – torem wąskim. Uwaga: w niektórych krajach, m.in. w Japonii i w RPA, szerokość 1067 mm (3 i pół stopy) uważa się za normalną. Szerokość nominalna toru to odległość między główkami szyny mierzona 14 mm poniżej górnej powierzchni główki szyny na odcinkach prostych i w łukach o promieniu nie mniejszym od 250 m. Ponieważ w kolei nie stosuje się mechanizmu różnicowego, problem przebywania różnej drogi przez koła na łukach rozwiązano w ten sposób, że średnica kół zmniejsza się na zewnątrz - na łukach wewnętrzne koło opiera się na szynie częścią o mniejszej średnicy. Aby to umożliwić, szyny oddala się o:
Uwaga: dane dla toru o szerokości 1435mm.
Czasami stosuje się w konstrukcji torowiska trzecią szynę o różnym przeznaczeniu. W Szwajcarii wiele jest linii z trzecią szyną zębatą, dzięki której pociągi mogą pokonywać ostre wzniesienia. W San Francisco w środkowej szynie znajduje się lina, na której zaciskają się kleszcze tramwaju zwanego cablecar, który nie posiada własnego silnika.
Trzy lub cztery szyny, przeważnie na wspólnych podkładach, występują w splocie, ale w danej chwili ruch pociągu odbywa się tylko po dwóch szynach.
Wyjątkowo ruch odbywa się po większej ilości szyn.
Np. działo kolejowe Dora po zmontowaniu poruszało się po dwóch równoległych torach (czterech szynach). Francuzi projektowali ciężki pociąg pancerny poruszający się po dwóch równoległych torach, ale zaniechali prac nad nim ze względów praktycznych.
