Wiatry o dużej prędkości wiążą się z kilkoma sytuacjami meteorologicznymi:

• działalnością cykloniczną wynikającą z przechodzeniem głębokich niżów wtórnych przez południowy Bałtyk, powstałych z zafalowań na froncie, zazwyczaj polarnym, w rejonie Wysp Brytyjskich,
• utworzeniem się w rejonach górskich zaburzeń w ogólnej cyrkulacji atmosfery spowodowanych barierą orograficzną gór i stworzenie dogodnej sytuacji dynamicznej do powstania ciepłego, suchego, silnego i porywistego wiatru spadającego z gór - wiatru halnego,
• silnych zjawisk atmosferycznych w rejonie silnej konwekcji (burz) wraz ze znaczącymi uskokami wiatru^[1].

Charakterystycznym dla trąb powietrznych w Polsce jest wąski pas zniszczeń, odpowiadający w przybliżeniu rozmiarom poprzecznym wiru, zazwyczaj około 200-250 m, częstość występowania trąb powietrznych w ciągu roku w Polsce waha się od 8-15.

Przykład trąb powietrznych

Wybrane przykłady trąb powietrznych w Polsce^[1]:

Do 1999

• 20 lipca 1931 w okolicach Lublina trąba powietrzna zniszczyła budynki o kilkudziesięciocentymetrowych murach, a nawet wywracała załadowane wagony towarowe (wagony o mniejszej wadze niż dzisiejsze, ponieważ były drewniane). Ówcześni naukowcy oszacowali jej prędkość na 110-145 m/s czyli o o sile F5 w skali Fujity, jednak po analizie zdjęć z tamtego okresu widać wyraźnie, że siła wiatru była dużo mniejsza niż sądzono ^[2]. Trąba zabiła 6 osób i ponad sto raniła. Wyrządzone straty szacowano na 2 miliony ówczesnych złotych^[3].

• 20 sierpnia 1946 r. w okolicach Kłodzka miał miejsce kolejny atak trąby powietrznej, skutkiem czego zniszczone zostały budynki w kilku wsiach. Trąba spowodowała także poważne szkody w drzewostanie pobliskich lasów.

• 25 sierpnia 1956 r. trąba powietrzna, która wystąpiła w okolicach Szczecina, zniszczyła żelbetonowe latarnie oraz spowodowała wywrócenie się licznych pojazdów, w tym załadowanych cegłami ciężarówek.

• W dniach 15 - 16 maja 1958 w okolicach Rawy Mazowieckiej i Nowego Miasta trąby powietrzne dokonały poważnych zniszczeń na obszarze kilkunastu kilometrów kwadratowych. Straty obejmowały m.in. zerwane dachy, uszkodzenia ścian domów oraz zniszczenia w drzewostanie.

• Trąba powietrzna, która wystąpiła 20 maja 1960 r. w części województw rzeszowskiego i lubelskiego spowodowała bardzo poważne straty w zabudowaniach, komunikacji i leśnictwie. Zniszczeniu uległo wiele linii energetycznych, trakcyjnych i telefonicznych, wiatr spowodował także powalenie licznych drzew na drogi, co sparaliżowało transport. Straty w drzewostanie wystąpiły na obszarze setek hektarów.

2000 - 2007

• 19 sierpnia 2000 roku silna trąba powietrzna przeszła przez miejscowości Rasztów i Stary Kraszew, zrywając dachy, przewracając ściany szczytowe i raniąc kilka osób^[4] Siłę trąby oceniono na F3 ^[5]

• 4 lipca 2002, około godziny 11:40, nad Mazurami przeszedł front szkwałowy z trąbami powietrznymi, który spowodował zniszczenia na znacznych obszarach Puszczy Piskiej

 Osobny artykuł: Wichura na Mazurach 4 lipca 2002.

• Silna trąba powietrzna wystąpiła 20 sierpnia 2006 między godziną 15:00 a 16:00 w powiecie kraśnickim na Lubelszczyźnie. Uszkodzonych zostało około 150 budynków. Trąba rozpoczęła się w Kraśniku, przeszło potem nad Zakrzówek i inne miejscowości. W samym Kraśniku nawałnica powaliła kilkadziesiąt drzew i zerwała dachy domów. Kilka kilometrów na północny wschód od miasta poważnie ucierpiało kilka wiosek, w tym Majdan-Grabina, Sulów, Zakrzówek, Studzianki-Kolonia i Józefin. Silna trąba powietrzna przeszła również przez sąsiednie powiaty. Największe straty odnotowano w powiatach lubelskim oraz krasnostawskim.

• W dniach 20 - 22 lipca 2007 nad Polską przeszła fala potężnych trąb powietrznych. Początkowo trąby wystąpiły w województwie śląskim w okolicach Częstochowy. W kilku wioskach powstały duże zniszczenia (Huby, Skrzydlów i Adamów). Wiele domów uległo całkowitemu zawaleniu. W dniu 22 lipca trąby powietrzne przeszły nad Lubelszczyzną, głównie nad Pojezierzem Łęczyńsko-Włodawskim.

• Gwałtowna burza połączona z porywistym wiatrem przeszła w nocy z 23 na 24 sierpnia 2007 nad woj. małopolskim. Na północny wschód od Krakowa, w gminie Koniusza, trąba powietrzna zostawiła kilkukilometrowy pas zniszczeń. Najbardziej ucierpiała miejscowość Niegardów. Wiatr zrywał dachy, niszczył stodoły, łamał drzewa. Obok zniszczonych zabudowań znajdowały się budynki prawie nietknięte przez wiatr, co jest charakterystyczne dla trąby powietrznej.

2008 - 2009

• Silna trąba powietrzna przeszła 16 kwietnia 2008 około godziny 16:20 nad miejscowościami Dolna Grupa i Ciemniki koło Grudziądza (woj. kujawsko-pomorskie). Żywioł poważnie uszkodził 6 domów w Ciemnikach, 1 dom w Dolnej Grupie, pozbawiając dachu nad głową 22 osoby. Trąba przemieszczała się nietypowo, ze wschodu na zachód, podczas gdy zdecydowana większość występujących w Europie trąb powietrznych przemieszcza się z południowego zachodu na północny wschód.

• Silna trąba powietrzna przeszła 18 maja 2008 około godziny 17:00 nad wsią Bolęcin koło Trzebini (woj. małopolskie). Wichura powaliła ok. 70 drzew, zerwała lub uszkodziła 6 dachów w Bolęcinie (3 dachy ze zniszczeniami 50%, reszta drobne uszkodzenia) i 1 w Młoszowej (budynek gospodarczy) oraz przewody elektryczne. Trąba powietrzna osiągnęła pierwszą kategorię w skali siły tego typu zjawiska, co oznacza wiatr o prędkości od 115 do 180 km/h. Obserwacje radarowe ujawniają, że przemieszczała się na północny wschód.

• Trąba powietrzna pojawiła się 23 maja 2008, 10 km na zachód od Nysy, około godziny 18:00 (+/- 15 min). Lej dotknął ziemi na kilkanaście sekund, ale nie wyrządził prawdopodobnie żadnych szkód. Świadkowie twierdzą, że po zaniknięciu tornada, pojawiło się drugie, nie udało się go jednak uwiecznić.

• We wsi Tobołowo, położonej 20 km na południowy wschód od Suwałk, 21 czerwca 2008 około godziny 12:00 przeszła trąba powietrzna. Trąba powietrzna zerwała dach z dwóch budynków gospodarczych, zniszczyła dwa samochody i wyrwała kilka drzew. Naukowcy i łowcy burz stwierdzili, że to było tornado o sile F2 w skali Fujity

• Trąba powietrzna przeszła 8 sierpnia 2008 koło Wielbarka pod Szczytnem^[6].

• Trąba powietrzna nad Polską 15 sierpnia 2008.

 Osobny artykuł: Trąba powietrzna nad Polską 15 sierpnia 2008.

• Ten sam front burzowy, który dzień wcześniej, 16 sierpnia 2008 spustoszył województwa śląskie, opolskie i łódzkie, dał o sobie znać w postaci sinych burz z trąbami powietrznymi o sile F1 do F2 w miejscowościach Gołasze-Puszcza, Tybory - Wólka w powiecie wysokomazowieckim, w okolicach Węgrowa oraz w gminie Sterdyń we wschodniej części woj. mazowieckiego. Burzom prócz trąb powietrznych towarzyszyły opady gradu. W godzinach wieczornych w południowych częściach Warmii i Mazur przeszły ogromne burze, które kierowały się na północ powodując niewielkie szkody.

• W Ustce 29 sierpnia 2008 ok. godziny 19:35 pojawiła się niewielka trąba powietrzna, a raczej trąba wodna o sile F0 w skali Fujity. Nie spowodowała strat, lecz parę minut po pojawieniu się spadła duża ilość deszczu i niewielkiego gradu^[7].

• W Gminie Olsztynek w województwie warmińsko-mazurskim 31 maja 2009 pojawiła się niewielka trąba powietrzna, która zniszczyła kilka dachów domów^[8].

• 8 czerwca 2009 w Gminie Piątnica w województwie podlaskim trąba powietrzna zniszczyła murowaną stodołę, budynki i powaliła co najmniej kilkanaście drzew^[9].

• 20 czerwca 2009 w Kuniowie (województwo opolskie), pojawił się charakterystyczny lej o skali F0, który nie dotknął ziemi lecz był bardzo widoczny.

• 25 czerwca 2009 w Mielcu w północno-zachodniej części województwa podkarpackiego przeszła trąba powietrzna. Tornado uszkodziło kilkanaście domów^[10].

• 27 czerwca ok. godz. 13.30 w powiecie nowotarskim przeszła trąba. Uszkodziła 10 budynków^[11].

• 30 czerwca między godz. 18:57 a 19 nad Poznaniem zarejestrowała została trąba powietrzna, która nie spowodowała zniszczeń^[12].

• Trąba powietrzna przeszła 3 września 2009 nad miejscowością Malachin w powiecie chojnickim. Zerwała dachy z budynków, uszkodziła dachy dwóch stodół i trzech budynków gospodarczych. Na szczęście nikomu nic się nie stało^[13].

2010 - 2011

• Trąba powietrzna połączona z intensywnym deszczem przeszła 7 maja 2010 późnym popołudniem nad miastem Sępopol. Wichura powaliła setki drzew w mieście, uszkodziła dachy wielu budynków, a towarzyszące jej intensywne opady spowodowały zalania piwnic i garaży w większości budynków.

• Silna trąba powietrzna przeszła 18 maja 2010 przez pięć wsi na Suwalszczyźnie - Pobondzie, Potopy, Rowele, Marianka i Kadaryszki. Uszkodzonych zostało szesnaście obiektów gospodarczych i siedem domów mieszkalnych; mimo sporych zniszczeń nie ucierpieli ludzie^[14].

• Trąba pojawiła się 25 maja 2010 nad Sochaczewem w okolicy Trojanowa. Uszkodziła kilka obiektów gospodarczych. Nie było więcej zniszczeń. Ta sama trąba przeszła także nad okolicami Kutna - w Bedlnie zerwało dach z remizy strażackiej^[15].

• Trąba powietrzna przeszła 10 czerwca 2010 w Gryfinie połamała drzewa i zniszczyła samochody najbardziej ucierpiała ul. Łużycka^[16].

• Trąba pojawiła się 12 czerwca 2010 pod Skaryszewem koło Radomia. Nie zaobserwowano większych szkód. Głównie nawałnica łamała gałęzie, towarzyszyły jej opady gradu.

• 27 sierpnia 2010 roku silne trąby powietrzne przeszły nad województwami łódzkim, mazowieckim i lubelskim.W Woli Rębkowskiej wiatr zerwał dachy i poważnie uszkodził 20 domów. Zerwane zostały linie energetyczne. Na Lubelszczyźnie największe szkody wiatr wyrządził na terenie miejscowości Swaty i Brzeziny pod Rykami. Powalone drzewa uszkodziły sieć trakcyjną linii kolejowej Warszawa - Dęblin. W województwie łódzkim trąba powietrzna zerwała i uszkodziła kilka dachów na budynkach w miejscowościach Regnów Nowy, Annosław i Podskarbice Królewskie. Około godziny 15 na terenie wielkopolski, powiat słupecki, gmina Lądek, trąba zniszczyła kilka dachów na budynkach mieszkalnych. Dodatkowo trąba połamała drzewa i słupy energetyczne.

• 22 maja 2011 roku na terenie województwa wielkopolskiego, dokładnie nieopodal miast Słupca i Koła pojawiła się trąba powietrzna.^[17].

• 30 czerwca 2011 roku w Bydgoszczy na osiedlu Szwederowo przeszła trąba powietrzna. Zniszczyła pobliskie garaże i przystanki autobusowe.^[18].

• 14 lipca 2011 roku w województwie łódzkim (gminy: Białaczów, Żarnów, Paradyż i część gminy Opoczno) przeszła trąba powietrzna. Nie było ofiar w ludziach^[19].

• 22 sierpnia 2011 roku w gminie Rudnik w województwie lubelskim przeszło tornado o sile F1/F2^[20]. Zostały zniszczone dachy na 10 budynkach mieszkalnych na jednym z nich dach został przeniesiony o 400 metrów. Uszkodzonych lub zniszczonych zostało 70 budynków, a uszkodzonych ponad 250^[21]. Okoliczne drogi były nieprzejezdne z powodu zwalonych drzew^[22].

Przypisy

Bibliografia

• "Trąby powietrzne w Polsce
• "ESWD (European Severe Weather Database)