Traktat o konwencjonalnych siłach zbrojnych w Europie (ang. Treaty on Conventional Armed Forces in Europe, CFE) – porozumienie ramowe zawarte w Paryżu 19 listopada 1990, pomiędzy państwami NATO i Układu Warszawskiego, kończące formalnie drugą rundę wiedeńskich negocjacji rozbrojeniowych OBWE.

Strony traktatu i jego postanowienia

Było to wzajemne zobowiązanie do proporcjonalnej redukcji sił konwencjonalnych w Europie. Traktat został podpisany pomiędzy dwoma "grupami państw stron" tj. państwami NATO i państwami byłego Układu Warszawskiego.

Stronami traktatu były:

Traktat wprowadzał pojęcie strefy stosowania, w granicach której obowiązywały limity rozmieszczania broni konwencjonalnej. Obejmowała ona lądowe terytoria państw-stron położone pomiędzy Oceanem Atlantyckim a Uralem, a także wyspy: Ziemię Franciszka Józefa, Nową Ziemię, Svalbard, Wyspę Niedźwiedzią, Maderę, Azory, Wyspy Kanaryjskie. Strefa stosowania objęła także prawie całe terytorium Turcji.

Ograniczono liczbę poszczególnych rodzajów uzbrojenia dla każdej z "grup państw stron" w strefie stosowania do:

• 20 000 czołgów
• 20 000 sztuk artylerii
• 30 000 bojowych wozów piechoty
• 6800 samolotów bojowych
• 2000 śmigłowców uderzeniowych

Państwa, które przekroczyły stan uzbrojenia dozwolony traktatem zmuszone zostały do jego zniszczenia pod międzynarodowym nadzorem.

CFE-1A

Uzupełnieniem traktatu CFE jest podpisany 10 lipca 1992 w Helsinkach Akt Zamykający ws. stanów osobowych sił konwencjonalnych w Europie (ang. Final Act on Personnel Strength of Conventional Armed Forces in Europe (CFE-1A)), na podobnej zasadzie określający limity stanu osobowego poszczególnych sił zbrojnych.

Adaptowany traktat o konwencjonalnych siłach zbrojnych w Europie

W związku z rozpadem ZSRR i rozwiązaniem Układu Warszawskiego w 1991, 19 listopada 1999 w czasie konferencji OBWE w Stambule podpisano Adaptowany traktat o konwencjonalnych siłach zbrojnych w Europie.

Sygnatariuszami były:

Traktat przestał tym samym nosić znamiona porozumienia międzyblokowego, przeistaczając się w zobowiązanie poszczególnych państw. Zrobiono wyjątek dla Rosji, która wynegocjowała nieobowiązywania postanowień traktatu w pskowskim okręgu wojskowym i w obwodzie kaliningradzkim. Do traktatu nie przystąpiły republiki bałtyckie – Litwa, Łotwa i Estonia, które poczuły się zagrożone uprzywilejowaną pozycją Rosji.

Rosja już wkrótce złamała postanowienia traktatu, naruszając reżim flankowy przez wprowadzenie dodatkowych wojsk na północny Kaukaz, do Naddniestrza i w strefie konfliktu w Gruzji.

Zmodyfikowany traktat wejdzie w życie dopiero po ratyfikowaniu go przez sygnatariuszy, co dotychczas zrobiła jedynie Rosja, Ukraina, Kazachstan i Białoruś.

Zawieszenie członkostwa Rosji

Przed 33. Szczytem grupy G8 w Heiligendamm ówczesny prezydent Rosji, Władimir Putin, zaproponował prezydentowi Stanów Zjednoczonych G. Bushowi alternatywną (w stosunku do Polski i Czech) lokalizację elementów amerykańskiej tarczy antyrakietowej na terenie poradzieckiej bazy wojskowej w Azerbejdżanie. W razie odrzucenia tej oferty Siergiej Iwanow zagroził rozmieszczeniem przez Rosję pocisków rakietowych na terenie obwodu kaliningradzkiego^[1], co stanowiło by złamanie postanowień traktatu CFE.

14 lipca 2007 roku prezydent Władimir Putin podpisał dekret zawieszający uczestnictwo Rosji w CFE^[2]. Przyczyną takiego działania – według władz Rosji – było "zaistnienie wyjątkowych okoliczności naruszających bezpieczeństwo Federacji Rosyjskiej i wymagającymi podjęcia nie cierpiących zwłoki kroków" (dotyczyło to amerykańskich planów rozmieszczenia elementów tarczy antyrakietowej w Polsce i Czechach oraz żądań Rosji w sprawie przystąpienia do układu Litwy, Łotwy oraz Estonii)^[2][3].

Amerykańscy politycy skomentowali, iż Rosja i tak nie przestrzegała założeń traktatu. Rosyjscy publicyści odparli, że USA też ich nie przestrzega, a wymaga tego od innych^{potrzebne źródło}.

24 listopada 2011 roku rząd brytyjski ogłasził zaprzestanie wymiany informacji wojskowych z Rosją na podstawie traktatu o konwencjonalnych siłach zbrojnych w Europie (CFE), ponieważ Moskwa odmawia jego wykonywania. Brytyjski wiceminister ds. europejskich David Lidington oświadczył: "Nie sposób utrzymywać w nieskończoność sytuacji, w której jedna strona wywiązuje się ze swych zobowiązań międzynarodowych, druga zaś nie. Tak więc Zjednoczone Królestwo postanowiło nie współpracować dalej z Rosją w ramach traktatu CFE." Zapowiedział równocześnie, że w tym roku Wielka Brytania nie dostarczy już Rosji danych wojskowych, których wymiana miała nastąpić 15 grudnia^[4].

Przypisy

Linki zewnętrzne

• Tekst traktatu (.pdf) (pol.). [dostęp 8 czerwca 2009].