Umlaut

Skocz do: nawigacji, szukaj
Inne znaki używane czasem w funkcji znaków diakrytycznych oraz znaki typograficzne

Umlaut (dosłownie: przegłos) – zmiana brzmienia samogłoski spotykana w językach germańskich.

Umlaut w języku niemieckim

Zgodnie z transkrypcją z alfabetu niemieckiego na inne łacińskie, umlauty są zastępowane przez dodanie litery "e" po literze ze znakiem diakrytycznym oznaczającym umlaut, czyli:

przykłady: Franz Neuländtner → Franz Neulaendtner, Gerhard Schröder → Gerhard Schroeder, Müller → Mueller, für → fuer

Nowsza i starsza grafia

Równolegle do pisowni z wykorzystaniem liter ä, ü, ö występują słowa zawsze pisane przez ae, ue, oe – dotyczy to przede wszystkim niektórych nazwisk (np. Goethe, równoległe postacie Schröder i Schroeder). Zapis ä, ö i ü jako ae, oe i ue pochodzi stąd, że dawniej nie stosowano kropek, ale nadpisywano małą literkę e nad odpowiednią samogłoską. W piśmie gotyckim pisana litera e przypomina dwie pionowe kreski, które po skróceniu przekształciły się w dwie kropki. Zastępowanie takie nie jest dopuszczalne w innych językach wykorzystujących litery ä itp., np. w języku węgierskim, estońskim, fińskim, szwedzkim.


Niemieckie samogłoski:

  • ä oznacza tzw. "e nienapięte", czyli głoskę ε (polskie e) lub ε:, przy czym ta druga raczej zastępowana jest przez długie "e napięte" e: (dźwięk pośredni między polskim a i e w pierwszym przypadku, oraz dźwięk pośredni między e i i [jak polskie e między spółgłoskami miękkimi], ale tylko w wyrazach gdzie ä stoi bezpośrednio przed niemym h, np. erzählen albo wählen – na oznaczenie którego alfabet niemiecki dysponuje również literą "e") -- zastępowanie ε: przez e: mimo że częste, nie jest dopuszczalne w wymowie wzorcowej.
  • ö – może oznaczać głoski ø: lub œ, rzadziej ø (stanowiące zasadniczo dźwięki pośrednie między polskim o i e)
  • ü – może oznaczać głoski y: lub ʏ (stanowiące zasadniczo dźwięki pośrednie między polskim u i i)

Dla osób korzystających z popularnych edytorów tekstów w systemie operacyjnym Windows przyda się prosta metoda wpisywania liter z umlautem:

  • Alt + 142 = Ä
  • Alt + 132 = ä
  • Alt + 153 = Ö
  • Alt + 148 = ö
  • Alt + 154 lub Alt + 0220 = Ü
  • Alt + 129 lub Alt + 0252 = ü

W systemie Linux w środowisku graficznym umlauty wprowadza się wciskając kolejno AltGr+ (prawy alt z klawiszem lewego nawiasu prostokątnego), a następnie właściwą samogłoskę, np:

  • AltGr + , Shift + A = Ä
  • AltGr + , A = ä
  • AltGr + , Shift + E = Ë
  • AltGr + , E = ë

itp.

W przypadku korzystania z klawiatury maszynistki w systemach Windows i Linux umlauty (i dierezy) wprowadza się wciskając kolejno AltGr++ (alt z klawiszem bezpośrednio na prawo od zera), a następnie właściwą samogłoskę, np:

  • AltGr + +, Shift + A = Ä
  • AltGr + +, A = ä
  • AltGr + +, Shift + E = Ë
  • AltGr + +, E = ë

itp.

Zobacz też

litery z umlautem na klawiaturze komputera