Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy (UKW) – publiczna uczelnia wyższa (uniwersytet pełnoprofilowy) w Bydgoszczy.

Uniwersytet Kazimierza Wielkiego jest publiczną uczelnią bydgoską, której geneza sięga 1968 r. Jej struktura organizacyjna oraz nazwa była zmieniana trzykrotnie:

• lata 1969-1974: Wyższa Szkoła Nauczycielska z trzema wydziałami – Humanistycznym, Matematyczno-Przyrodniczym i Pedagogicznym;
• lata 1974-2000: Wyższa Szkoła Pedagogiczna realizująca kształcenie pedagogiczne, a od końca lat 80. XX w. – oferująca także kierunki uniwersyteckie;
• lata 2000-2005: Akademia Bydgoska im. Kazimierza Wielkiego;
• od 2005 r.: Uniwersytet Kazimierza Wielkiego - powstał 13 maja 2005 r. Pierwszym rektorem został prof. dr hab. Adam Marcinkowski.

Charakterystyka

Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy to uczelnia o pięciu wydziałach, największa w mieście i druga w regionie kujawsko-pomorskim pod względem liczby profesorów, studentów i absolwentów, jak również liczby oferowanych kierunków studiów i form kształcenia. Proces dydaktyczny realizowany jest na studiach licencjackich i inżynierskich (I stopnia), magisterskich uzupełniających (II stopnia) oraz doktoranckich (III stopnia). Uniwersytet prowadzi również studia podyplomowe o kilkudziesięciu specjalnościach. Ofertę edukacyjną tworzy ok. 100 kierunków studiów i specjalności. W 2010 r. na UKW studiowało 14 tysięcy studentów, z czego ok. 33% stanowiły osoby spoza regionu kujawsko-pomorskiego. W tym roku na uczelni pracowało ok. 1100 osób, w tym 665 nauczycieli akademickich, 150 profesorów (w tym 60 tytularnych)^[2].

W 2010 r. wydziały Uniwersytetu posiadały dziewięć uprawnień nadawania stopnia naukowego doktora (literaturoznawstwo, językoznawstwo, pedagogika, psychologia, historia, nauka o polityce, dyrygentura, biologia, mechanika) oraz dwa uprawnienia do nadawania stopnia doktora habilitowanego (pedagogika, historia)^[2].

Uczelnia bierze udział w wielu projektach badawczych oraz współpracuje z jednostkami polskimi i zagranicznymi (w 2010 r. 41 umów z uczelniami z 18 krajów). UKW prowadzi od 1999 r. bydgoski Ogród Botaniczny (arboretum) oraz liczne inicjatywy ukierunkowane na lokalną społeczność, m.in. Bydgoski Festiwal Nauki, Uniwersytet Trzeciego Wieku, Muzeum Dyplomacji i Uchodźstwa Polskiego, Szkołę NATO, Stowarzyszenie Etyki Słowa, Szlaki Pamięci oraz liczne konkursy i imprezy plenerowe^[2]. Osada wioślarska UKW co roku uczestniczy w regatach Wielka Wioślarska o Puchar Brdy, gdzie rywalizuje z osadami uczelni europejskich, w tym Oxfordu i Cambridge. Od 2008 r. uczestniczy również w prestiżowych regatach w Henley-on-Thames na Tamizie.

Historia

Powstanie Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego nawiązuje do wieloletnich starań ulokowania w Bydgoszczy uczelni wyższej typu uniwersyteckiego. W okresie zaboru pruskiego tę niezrealizowaną wizję motywowano głównie przyspieszeniem w regionie nadnoteckim i na Pomorzu procesów germanizacyjnych. Starania podejmowane od 1872 r. zostały uwieńczone w 1902 r. ulokowaniem w Bydgoszczy Instytutów Rolniczych, a w 1916 r. powstała Akademia Przemysłu Artystycznego, w zamyśle zalążek przyszłej uczelni artystycznej. W 1920 r. polskie władze, w związku z sytuacją na terenach wschodnich, zaproponowały przeniesienie Uniwersytetu Stefana Batorego z Wilna do Bydgoszczy. Idea ta okazała się wkrótce bezprzedmiotowa. Przejściowo w Bydgoszczy funkcjonowała natomiast Wyższa Szkoła Gospodarstwa Wiejskiego^[3] (1920-1923). Po zakończeniu II wojny światowej sprawa ulokowania w województwie pomorskim (bydgoskim) uniwersytetu była jedną z zasadniczych kwestii nurtujących ówczesne władze i społeczeństwo. Prace przygotowawcze przebiegały z wielkimi trudnościami; przede wszystkim wielokrotnie zmieniały się koncepcje co do miejsca powołania i struktury uniwersytetu. Jedna z koncepcji - wysunięta m.in. przez prof. Ludwika Kolankowskiego proponowała utworzenie na bazie przeniesionego do Polski Uniwersytetu Wileńskiego – uczelni sześciowydziałowej mieszczącej się w trzech miastach: Toruniu, Gdańsku i Bydgoszczy. Ostatecznie 24 sierpnia 1946 r. dekretem KRN powołano do życia Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, natomiast w Bydgoszczy w 1951 r. otwarto uczelnię techniczną, której rozwój po trudnym okresie w latach 50., nabrał dynamiki w latach 60. i 70. XX wieku^[4].

Wyższa Szkoła Nauczycielska 1969-1974

Dynamiczny rozwój szkolnictwa wyższego i środowiska naukowego w Bydgoszczy w latach 60. XX w., którego reprezentantem i wyrazicielem stało się od 1959 r. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe, stworzył podstawy do ukształtowania się w Bydgoszczy obok istniejącego już ośrodka nauk technicznych i przyrodniczych, także ośrodka nauk humanistycznych i społecznych^[5]. W konsekwencji tego procesu w roku akademickim 1968/1969 rozpoczęto prace nad powołaniem Wyższej Szkoły Nauczycielskiej. Wśród organizatorów uczelni, która należała do czterech pierwszych w Polsce samodzielnych szkół powstałych dla kształcenia nauczycieli szkół podstawowych na poziomie wyższym, byli ówcześni kierownicy Studium Nauczycielskiego: dr Edmund Trempała, dr Jerzy Konieczny, a od czerwca 1969 r. przybyły z WSP w Gdańsku doc. dr Jerzy Danielewicz^[4]. Uczelnię kreowano Zarządzeniem Ministra Oświaty i Szkolnictwa Wyższego 28 czerwca 1969 r. Pierwszym rektorem został doc. dr Jerzy Danielewicz (do 1971 r.), zaś kolejnym prof. dr hab. Bogdan Głębowicz.

Początkowo szkoła posiadała dwa wydziały:

• Humanistyczny z czterema kierunkami studiów: filologią polską, filologią rosyjską, historią z przysposobieniem obronnym oraz historią z wychowaniem obywatelskim;
• Matematyczno-Przyrodniczo-Pedagogiczny, z trzema kierunkami: wychowaniem fizycznym z biologią, nauczaniem początkowym z wychowaniem fizycznym, zajęciami technicznymi z fizyką.

Zorganizowano 8 zakładów naukowych oraz 6 pracowni specjalistycznych. Większość pracowników stanowili byli wykładowcy Stadium Nauczycielskiego. Część kadry pochodziła także z UMK w Toruniu i Uniwersytetu Gdańskiego^[4].

Siedzibą uczelni był od początku budynek przy ul. Chodkiewicza, dotychczas użytkowany przez bydgoskie Studium Nauczycielskie^[6]. W 1971 r. uczelnia stała się szkołą trójwydziałową, a w 1972 r. kształciła 2,4 tys. studentów. Działalność kulturalna studentów ogniskowała się w otwartym w 1970 r. klubie „Beanus” w podziemiach budynku uczelni.

Wyższa Szkoła Pedagogiczna 1974-2000

1 października 1974 r. uczelnia otrzymała status akademicki poprzez przekształcenie w Wyższą Szkołę Pedagogiczną z uruchomieniem pełnego programu studiów magisterskich. W 1976 r. osiągnęła pełny czteroletni cykl kształcenia w ramach trzech wydziałów: humanistycznego z 5 kierunkami, pedagogicznego z 6 specjalnościami i matematyczno-przyrodniczego z 2 kierunkami. Ilościowemu rozwojowi uczelni towarzyszył wzrost bazy lokalowej, zaplecza naukowo-badawczego i kadry. W 1977 r. uczelnia zatrudniała 20 docentów i 56 doktorów. W 1979 r. na uczelni studiowało 4,4 tys. studentów, a kadra naukowa liczyła 254 osoby, w tym 5 profesorów, 30 docentów i 67 doktorów^[5]. W latach 1973-1975 zrealizowano program inwestycyjny, obejmujący budowę domu studenckiego ze stołówką przy ul. Ogińskiego, podobnego domu przy ul. Łużyckiej oraz stołówki przy ul. Chodkiewicza. Plan na lata 1975-1980 przewidywał budowę gmachu biblioteki głównej oraz 11-kondygnacyjnego budynku dydaktycznego z aulą na terenie między ul. Chodkiewicza i Powstańców Wlkp^[6]. W 1980 r. uczelnia dysponowała 4 domami studenckimi o 988 miejscach^[7].

W latach 80. XX w. mimo dramatycznych wydarzeń politycznych i kryzysu gospodarczego, nastąpił dalszy rozwój uczelni. Próbowano wówczas zrealizować dwa pomysły: integracji uczelni z UMK w Toruniu lub przekształcenia jej w uniwersytet. Obie koncepcje nie znalazły uznania: pierwsza w toruńskim środowisku naukowym, a drugiej - mimo wstępnej decyzji Ministerstwa Oświaty, nie wprowadzono w życie^[8]. W 1986 r. uczelnia uzyskała pierwsze uprawnienia do nadawania stopnia naukowego doktora (pedagogika). W 1990 r. na WSP studiowało 5 tys. studentów na 12 kierunkach nauczania. Kadrę stanowiło m.in. 46 profesorów, 18 doktorów habilitowanych oraz 125 adiunktów. Bazę materialną powiększono o nowy budynek dla uczelnianej biblioteki^[8].

W latach 90. XX w. uczelnia uzyskała znaczną dynamikę rozwojową, wyrażającą się m.in. w znaczącym przyroście liczby studentów i kadry naukowej. Od 1990 do 2000 r. liczba studentów wzrosła z 5 do 18 tys., a nauczycieli akademickich z 400 do 700^[8]. WSP kształciła w różnych formach i cyklach kształcenia. Oprócz pięcioletnich studiów magisterskich, oferowała również studia zawodowe (licencjackie), magisterskie uzupełniające w trybie dziennym i zaocznym oraz podyplomowe. Oprócz specjalności typowo pedagogicznych, istniały także kierunki uniwersyteckie, m.in. psychologia, obecna na bydgoskiej uczelni jako jedynej z Wyższych Szkół Pedagogicznych w kraju. Uczelnia wyróżniała się także w kraju pod względem prowadzonych na niej badań naukowych. Słabą jej stroną była natomiast skromna baza lokalowa, gdyż WSP ominął boom inwestycyjny, jaki inne uczelnie przeżywały w latach 70. Baza noclegowa dla studentów obejmowała 5 akademików z ponad 1000 miejsc^[8].

W 1994 r. pojawiła się koncepcja utworzenia Uniwersytetu Bydgoskiego na bazie połączenia wszystkich istniejących w mieście uczelni publicznych. W świetle ówczesnych przepisów prawa, nowa federacyjna uczelnia spełniałaby z nawiązką kryteria uniwersyteckie. Gdy ta koncepcja nie zyskała uznania w bydgoskim środowisku naukowym, zaczęto forsować pomysł samodzielnego przekształcenia WSP w uniwersytet, poprzez stopniowy wzrost potencjału naukowego uczelni, popierany usilnie przez władze miejskie (darowizny budynków, mieszkań dla naukowców sprowadzanych z innych ośrodków itd.)^[9]. Rada Miejska Bydgoszczy ustanowiła 1996 rokiem Uniwersytetu Bydgoskiego, a koncepcja powołania uniwersytetu stała się jednym ze strategicznych celów miasta i społeczeństwa regionu^[10]. Dzięki przychylności władz WSP poszerzyła bazę lokalową. Pozyskano budynki przy ul. Przemysłowej, Staffa, Chodkiewicza, Baczyńskiego, a w willi przy ul. Berwińskiego w 1998 r. umieszczono jedyne w kraju Muzeum Dyplomacji i Uchodźstwa Polskiego. Wzrastał także poziom naukowy kadry. Kolejne wydziały uzyskiwały uprawnienia do nadawania stopni naukowych: doktora – Wydział Humanistyczny (1997) i doktora habilitowanego – Wydział Pedagogiki i Psychologii (1998) i Humanistyczny (1999)^[8]. W maju 1999 r. grupa posłów złożyła w kancelarii Sejmu RP wniosek o przekształcenie WSP w Akademię. Został on pozytywnie zaopiniowany przez Radę Główną Szkolnictwa Wyższego oraz komisję sejmową^[8].

Akademia Bydgoska 2000-2005

W czerwcu 2000 r. na mocy uchwały sejmowej Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Bydgoszczy została przekształcona w Akademię Bydgoską im. Kazimierza Wielkiego. Był to jedynie etap przejściowy w staraniach, których uwieńczeniem miało być przekształcenie uczelni w uniwersytet^[11]. Oferta edukacyjna Akademii w 2000 r. obejmowała 16 kierunków i 20 specjalności nauczania, z czego 12 uruchomiono w latach 90. XX w. Wśród nowych kierunków znalazły się filologie obce (angielska i niemiecka), lingwistyka, administracja, politologia, wychowanie fizyczne, biologia, geografia, fizyka i wiele innych^[8]. Uczelnia funkcjonowała nadal w strukturze trójwydziałowej; posiadała 5 uprawnień do nadawania stopnia naukowego doktora (pedagogika, psychologia, historia, literaturoznawstwo, językoznawstwo) i dwa - doktora habilitowanego^[12].

W 2003 r. rektor AB prof. Adam Marcinkowski podjął ostatnią próbę fuzji uczelni z bydgoską Akademią Techniczno-Rolniczą, co przesądziłoby o utworzeniu Uniwersytetu Bydgoskiego. W 2004 r. władze Akademii Medycznej w Bydgoszczy nie zdecydowały się na jej włączenie do mającego powstać uniwersytetu, w zamian decydując się na fuzję z Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu. W obliczu fiaska tych inicjatyw, Akademia Bydgoska skoncentrowała się na samodzielnym spełnieniu kryteriów uniwersyteckich. Działania podejmowane w tym kierunku, które czynnie wspierały władze i społeczeństwo miasta zostały uwieńczone powodzeniem w 2005 r.

Uniwersytet Kazimierza Wielkiego

W 2004 r. grupa ponad 100 posłów złożyła w kancelarii Sejmu RP wniosek o przekształcenie Akademii Bydgoskiej w Uniwersytet. 21 kwietnia 2005 r. Sejm RP przyjął ustawę o powołaniu Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy (Dz.U. z 2005 nr 90 poz. 755). 13 maja 2005 r. swój podpis pod ustawą złożył prezydent RP^[13].

W okresie po 2005-2010 uczelnia uzyskała kolejne cztery uprawnienia do nadawania stopnia naukowego doktora. W 2009 r. powołano nowy Wydział Administracji i Nauk Społecznych. Listę kierunków studiów wzbogacono m.in. o: filozofię, socjologię, kulturoznawstwo, dziennikarstwo i komunikację społeczną. Wśród nauk przyrodniczych pojawiły się: biotechnologia, ochrona środowiska, turystyka i rekreacja, mechatronika i inne. Poza tym uczelnia nadal jest głównym ośrodkiem kształcenia kadr pedagogicznych i psychologicznych w regionie kujawsko-pomorskim. Po 2005 r. podjęto remonty zabytkowych budynków w gestii uczelni (Copernicanum, budynki Instytutów Rolniczych, główny kampus przy ul. Chodkiewicza) oraz domów studenta^[14].

Od 2009 r. UKW realizuje dwa europejskie projekty inwestycyjne poszerzające bazę materialną uczelni: budowę gmachu Biblioteki Głównej przy ul. Ogińskiego (dofinansowanie z UE 42 mln zł) oraz Uczelniane Centrum Edukacji Kultury Fizycznej i Sportu przy kompleksie „Polonii” (dofinansowanie z UE 21 mln zł)^[15].

Władze

• Rektor: prof. dr hab. inż. Józef Kubik
• Prorektor ds. Nauki i Współpracy z Zagranicą: prof. dr hab. Janusz Ostoja-Zagórski
• Prorektor ds. Dydaktycznych: dr hab. Andrzej Papuziński, prof. nadzw. UKW
• Prorektor ds. Organizacji i Rozwoju: dr hab. Bernard Mendlik, prof. nadzw. UKW

Doktorzy honoris causa

• Edmund Trempała (24 kwietnia 2002)
• Tadeusz Wacław Nowacki (27 kwietnia 2004)
• Jerzy Lesław Wyrozumski (25 kwietnia 2005)
• prof. Edward Breza (25 kwietnia 2006) – językoznawca
• prof. zw. dr hab. Zbigniew Kwieciński (25 kwietnia 2007) – pedagog, socjolog
• arcybiskup prof. dr hab. Henryk Muszyński (25 kwietnia 2008) – prymas Polski, metropolita gnieźnieński
• prof. dr hab. Karol Modzelewski (20 marca 2009) – historyk
• prof. Jerzy Brzeziński (27 kwietnia 2010) – psycholog

Medale Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego

• za zasługi dla powstania Uczelni (25 kwietnia 2007):
  • senaty uniwersytetów Jagiellońskiego, Wrocławskiego i Mikołaja Kopernika
  • prezydent Bydgoszczy Konstanty Dombrowicz
  • Rada Miasta Bydgoszczy

Znani absolwenci

• Magdalena Tul (rocznik 2004) - piosenkarka, uczestniczka konkursu Eurowizja 2011

Wydziały i kierunki

W 2010 r. UKW posiadał 5 wydziałów, 30 kierunków i ok. 60 specjalności nauczania^[16].

• Wydział Administracji i Nauk Społecznych^[17] (ul. Ogińskiego 16)
  • Instytut Filozofii
  • Instytut Prawa, Administracji i Zarządzania
  • Katedra Informacji Naukowej i Bibliologii
  • Katedra Socjologii
• Wydział Humanistyczny^[18] (ul. Jagiellońska 11)
  • Instytut Filologii Polskiej
  • Instytut Historii i Stosunków Międzynarodowych
  • Instytut Nauk Politycznych
  • Instytut Neofilologii i Lingwistyki Stosowanej
  • Katedra Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej
  • Katedra Germanistyki
• Wydział Matematyki, Fizyki i Techniki^[19] (ul. Chodkiewicza 30)
  • Instytut Techniki
  • Instytut Fizyki
  • Instytut Matematyki
  • Instytut Mechaniki i Informatyki Stosowanej
• Wydział Nauk Przyrodniczych^[20] (ul. Ogińskiego 16)
  • Instytut Biologii Eksperymentalnej
  • Instytut Biologii Środowiska
  • Instytut Geografii
  • Instytut Kultury Fizycznej
• Wydział Pedagogiki i Psychologii^[21] (ul. Chodkiewicza 30)
  • Instytut Edukacji Muzycznej
  • Instytut Pedagogiki
  • Instytut Psychologii

• Jednostki międzywydziałowe
  • Studium Języków Obcych
  • Studium Pedagogiczne
  • Studium Praktyk Zawodowych
  • Studium Wychowania Fizycznego i Sportu

• Jednostki ogólnouczelniane
  • Biblioteka Główna Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego - zawiera ponad 730 tys. woluminów;
  • Alliance française (od 2002 r.) - zajmuje się nauczaniem języka francuskiego, włoskiego i hiszpańskiego oraz organizowaniem imprez kulturalnych;
  • Centrum Badań Psychologicznych im. Kurta Lewina (od 2005 r.) - jedyny ośrodek w Europie Środkowo-Wschodniej promujący teorię Lewina;
  • Centrum Nauczania Języka Polskiego dla Obcokrajowców;
  • Kazimierzowski Uniwersytet Trzeciego Wieku (od 1996 r.);
  • Muzeum Dyplomacji i Uchodźstwa Polskiego (od 1998 r.) - gromadzi materiały dotyczące dziejów polskiej dyplomacji i emigracji; przy muzeum powstał w 2008 r. Ośrodek Badań i Dokumentacji Polskich Służb Konsularnych (jedyna w kraju placówka tego typu), nad którym patronat sprawuje Ministerstwo Spraw Zagranicznych;
  • Wydawnictwo.

Baza lokalowa

Niektóre budynki w gestii uczelni:

Zobacz też

• Uczelnie wyższe i placówki naukowe w Bydgoszczy
• Edukacja w Bydgoszczy

Przypisy

Bibliografia

• Bednarski Henryk. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe (1959-1979). Studium historyczno-socjologiczne. Prace Wydziału Nauk Humanistycznych. Seria F, nr 12. Bydgoszcz 1979. ISBN 83-917322-7-4
• Bednarski Henryk: Szkolnictwo wyższe i środowisko naukowe. [w.] Bydgoszcz wczoraj i dziś 1945-1980. Praca zbiorowa pod red. Stanisława Michalskiego. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Państwowe Wydawnictwo Naukowe Warszawa-Poznań 1988, str. 215-224
• Bujakiewicz Joanna: Mamy uniwersytet. [w.] Kalendarz Bydgoski 2006
• Historia szkolnictwa wyższego w Bydgoszczy. Praca zbiorowa pod red. Zygmunta Mackiewicza. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Bydgoszcz 2004. ISBN 83-917322-7-4
• Kwaśniewska Krystyna: Szkolnictwo wyższe w służbie miasta i regionu. [w.] Kronika Bydgoska VI. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe
• Kwaśniewska Krystyna, Rak Mieczysław: Naukowcy Bydgoszczy – słownik biograficzny 1997. Instytut Wydawniczy „Świadectwo”, Bydgoszcz 1997. ISBN 83-85860-48-7, str. 357-381
• Pastuszewski Stefan: Nowy uniwersytet ?. [w.] Kalendarz Bydgoski 1994
• Pastuszewski Stefan: Jednak bliżej uniwersytetu. [w.] Kalendarz Bydgoski 1997
• Romeyko-Baciarelli Krystyna: Miasto studentów. [w.] Kalendarz Bydgoski 2004
• Rulka Janusz: Szkolnictwo wyższe w Bydgoszczy. [w.] Bydgoszcz w latach 1920-1970. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Prace Popularnonaukowe nr 6. Bydgoszcz 1972
• Rulka Janusz: Wyższa Szkoła Nauczycielska w Bydgoszczy w latach 1969-1972. [w.] Kronika Bydgoska IV. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe
• Zieliński Tomasz: W kierunku uniwersytetu. [w.] Kalendarz Bydgoski 2001