Uttar Pradesh (hindi उत्तर प्रदेश, urdu: اتر پردیش, trb.: Uttar Pradeś, trl.: Uttar Pradeś; ang. Uttar Pradesh, co znaczy: "północna prowincja", często w skrócie: UP) – jeden ze stanów Indii, położony w ich północnej części, na żyznych terenach Niziny Gangesu. Stan został utworzony 2 lutego 1950 roku. Jego stolicą jest Lucknow, a największym miastem, centrum przemysłowym i finansowym - Kanpur. Najwyższy sąd stanowy znajduje się w Allahabadzie. To największy stan Indii pod względem ilości ludności (190 mln, z 2008 r), piąty ze względu na obszar (243 286 km²). Uttar Pradesz graniczy z Nepalem i ze stanami indyjskimi: Uttarakhand (utworzony w 2000 roku kosztem terytorium Uttar Pradesh), Himachal Pradesh, Haryana, Delhi, Radżastan, Madhya Pradesh, Chhattisgarh, Jharkhand i Bihar.

Na jego obszarze można zobaczyć wiele historycznych miast, takich jaki: Agra (z mauzoleum Tadź Mahal), opuszczone miasto Mogołów Fatehpur Sikri, czy święte miasta nad Gangesem i Jamuną: Varanasi, Ayodhya, Mathura i Allahabad.

Współcześnie 6 grudnia 1992 roku dramatycznie upamiętniło się Ayodhya. Hinduscy ekstremiści gołymi rękoma rozebrali tam XVI-wieczny meczet Babri Masjid, rzekomo zbudowany w miejscu urodzin Boga Ramy, wcielenia Wisznu na ruinach świątyni hinduistycznej Ram Janmabhoomi. Zdarzenie to wywołało zamieszki hindusko-muzułmańskie (w tym zamieszki w Bombaju), w których zginęło około tysiąca osób.

Najbardziej znaną uczelnią w stanie jest uniwersytet w Allahabadzie.

Podział administracyjny

Stan Uttar Pradesh dzieli się na 18 dywizji, które z kolei dzielą się na dystrykty. Łącznie w tym stanie znajduje się 75 dystryktów:

Miasta Uttar Pradesh

Miasta powyżej 500 000 mieszkańców

Dane z 2010 roku^[1]

Inne ważne miasta

Jhansi • Muzaffarnagar • Mathura • Shahjahanpur • Firozabad • Etawah • Rampur • Mau • Hapur• Farrukhabad • Loni • Mirzapur

Gospodarka

Uttar Pradesh jest drugim, po stanie Maharasztra, największym gospodarczo stanem Indii (PKB)^[2]. Ziemie płodnej równiny Gangesu w wielu miejscach pozwalają na zbiory 2 razy do roku.

Znaczące miasta przemysłowe to, obok stolicy, znany z przemysłu metalurgicznego Moradabad, Waranasi (sari i atłas), Mirzapur (produkcja dywanów), Kanpur i Agra (przemysł skórzany). Inne miasta przemysłowe - Allahabad i Noida.

Demografia

Ze względu na ilość ludności największy nie tylko w Indiach, ale i na świecie region administracyjno-terytorialny (z państw większe liczebnie są od niego tylko Chiny, USA, Brazylia i Indonezja).

Niewysoki (w porównaniu np z Keralą) poziom wykształcenia ludności (wg danych z 2001 roku piśmiennych mężczyzn 70%, a kobiet 43%).

Języki

Polityka

Uttar Pradesh zawsze odgrywał znaczącą rolę w polityce. W Allahabadzie urodził się Jawaharlal Nehru i jego córka Indira Gandhi. Tu w 1975 roku Najwyższy Sąd stanu unieważnił zwycięstwo w wyborach Indiry (ze względu na naruszenie prawa wyborczego), co doprowadziło do ogłoszenia przez premier stanu wyjątkowego.

Stan dał Indiom wielu narodowych liderów. Ośmiu z czternastu premierów Indii pochodziło z Uttar Pradesh: Jawaharlal Nehru, Lal Bahadur Shastri, Indira Gandhi, Rajiv Gandhi, Choudhary Charan Singh, Vishwanath Pratap Singh, Chandra Shekhar i Atal Bihari Vajpayee, który reprezentował stan, chociaż urodził się w Gwalior. Z tego stanu wywodzi się Phoolan Devi: posłanka broniąca praw kobiet i występująca przeciwko małżeństwom dzieci (w przeszłości skrzywdzona jako dziecko w takim małżeństwie, więziona za przewodzenie gangowi dakolitów^[4] , sławna w prasie indyjskiej jako "Królowa Bandytów" - Bandit Queen).

Obecnie w liczbie 80 deputowanych reprezentujących stan wchodzą m.in. potomkowie Nehru i Indiry: lider Indyjskiego Kongresu Narodowego Sonia Gandhi, jej syn Rahul Gandhi, Maneka Gandhi i jej syn Varun Gandhi. Reprezentują oni stan Uttar Pradesh podobnie jak kiedyś reprezentowali go Nehru, Indira Gandhi i jej syn, nieżyjący już mąż Soni Rajiv Gandhi.

13 maja 2007 premierem stanu (po raz czwarty) wybrana została Kumari Mayawati, liderka partii Bahujan Samaj Party. Po raz pierwszy od 1991 roku (roku zwycięstwa Indyjskiej Partii Ludowej) zdecydowaną większość uzyskała jedna partia. Do tego czasu dochodziło do koalicji między partiami: Samajwadi Party, IPL, i Bahujan Samaj Party.

Przypisy

Zobacz też

Miasta Uttar Pradesh