Wilgotny las równikowy, las strefy równikowej, puszcza tropikalna, las deszczowy, las tropikalny, las higromegatermiczny (zwany także dżunglą choć termin ten ma w niektórych ujęciach też węższe znaczenie) — wiecznie zielona formacja leśna strefy międzyzwrotnikowej. Występuje na ubogich glebach laterytowych, w klimacie przez cały rok jednostajnie gorącym i wilgotnym. Na skutek szybkiego rozkładu materii organicznej roślinność jest gęsta i bujna. Lasy te cechuje brak sezonowej rytmiki w życiu roślin, ogromne bogactwo gatunkowe drzew (na 1 hektarze lasu tropikalnego występuje ok. 200 gatunków drzew, podczas gdy w lesie strefy umiarkowanej dziesięciokrotnie mniej), wielowarstwowy układ drzewostanu oraz obfitość lian i epifitów. Drzewa mają proste, wysokie (do 80 m) pnie, dość pospolite jest zjawisko kauliflorii (kwiaty wyrastają bezpośrednio z pnia). Wnętrze lasu jest bardzo cieniste, wskutek czego słabo wykształca się warstwa krzewów i runa.

Występowanie

Biom ten występuje w strefie równikowej, w trzech głównych obszarach: dorzeczu Amazonki w (Ameryce Południowej), w dorzeczu Kongo w Afryce oraz na Archipelagu Malajskim. Poza tym występuje w dorzeczu Orinoko, na przesmyku Ameryki Środkowej, w dorzeczu górnego Nigru oraz nad Zambezi, częściowo na Madagaskarze, w północno-wschodniej Australii.

Warunki klimatyczne

Lasy deszczowe wykształcają się na obszarach o specyficznym klimacie, cechującym się obfitymi, całorocznymi opadami deszczu, silnym nasłonecznieniem, wysoką średnią roczną temperaturą powietrza (ok.25°C), wysokimi dziennymi i niewielkimi rocznymi amplitudami temperatury. Nie ma zróżnicowania pór roku, dlatego rośliny nie zrzucają liści. Najniższa temperatura (przed wschodem słońca) wynosi ponad 20 °C, a najwyższa (po południu) – ponad 30 °C.

Piętra lasu

Lasy równikowe odznaczają się piętrowością roślinności.

• Piętro pojedynczych drzew (drzewa przestojowe) sięgających 60-80 m. Przykładowe rośliny: puchowiec pięciopręcikowy ("Drzewa Giganty").
• Piętro koron drzew stanowią wiecznie zielone drzewa, osiągające wysokość 30-50 m. Powierzchnia koron drzew, tworzy zielony rozległy baldachim. Drzewa często oplątane są lianami. Piętro to jest doskonałym przystosowaniem dla owadów i małych zwierząt (pająków, gadów, ptaków). Charakterystyczne rośliny - epifity (rośliny samowystarczalne - nie są pasożytami - na przykład paprocie czy storczyki), glony, grzyby, hebanowce, mahoniowce, palmy, mchy, porosty.
• Piętro średnie - piętro lian, nagich pni i konarów stanowią niższe drzewa, zaś poniżej nich (8-15 m) występuje zwarta warstwa koron drzew. W tym piętrze występują epifity. Należą do nich storczyki, kaktusowate, ananasowate oraz niektóre figowce.
• Piętro najniższe - piętro zarośli i runa ponieważ gęste korony drzew ograniczają dostęp światła słonecznego (1-2%) do dolnych partii, zarośla i ściółka leśna stanowią rośliny zielne, czasami w ogóle nie występuje. Na zacienionym dnie tropikalnego lasu spotyka się tylko drobne glony, mchy, porosty, krzewinki, delikatne grzyby, a czasami rośliny zielne, gdyż przeżyć mogą tam tylko skiofity (rośliny cieniolubne).

Flora

W lasach równikowych rosną drzewa, takie jak:

• bananowce
• palmy np. palma olejowa
• kakaowce
• paprocie drzewiaste
• mahoniowce
• hebanowce

Występują tam także pnącza, np.

• filodendrony
• wanilia
• liany

Drzewa w lasach równikowych mają gładkie, ostro zakończone liście, co sprzyja spływaniu po nich wody deszczowej. Pnącza wykorzystują inne rośliny jako podpory, dzięki czemu mają zapewniony dostęp do światła.

Rosną tu wilgotne lasy równikowe, które są wielkim producentem tlenu i jednocześnie pochłaniaczem dwutlenku węgla. W lesie równikowym występuje kilka warstw roślinności. Najwyżej wznoszą się bardzo wysokie drzewa. Wśród nich najbardziej znane są: mahoniowce i hebanowce. Te ogromne rośliny są podporą dla pnączy, zwanych lianami. Na pniach niższych drzew żyją epifity: mchy paprocie i storczyki (orchidee). Na powierzchni gruntu leżą gnijące szczątki roślin.

W Amazonce cechami charakterystycznymi są wody, które są bardzo mocno zasolone, oraz występuje tam bardzo dużo opadów deszczowych.

Fauna

Lasy deszczowe cechują się bogactwem gatunków zwierząt. Spośród ssaków występują tu np. małpy, także człekokształtne (na Madagaskarze małpiatki), hipopotamy, bawoły, okapi. Część zwierząt wykazuje przystosowanie do życia w gęstwinach leśnych, np. zmniejszenie rozmiaru ciała (słoń afrykański leśny).

Wykorzystanie przez ludzi

Tereny lasów równikowych zamieszkiwane są przez plemiona zajmujące się łowiectwem, zbieractwem, a także uprawą roli – przykładem są afrykańscy Pigmeje i Bantu, malajscy Semangowie, Papuasi z Nowej Gwinei, Indianie południowoamerykańscy i inni. Roślinność wilgotnych lasów równikowych dostarcza ludziom takich produktów, jak cynamon, pieprz, goździki oraz szlachetne gatunki drewna: mahoń, heban, balsy i palisander. Z niektórych tropikalnych roślin uzyskuje się substancje wykorzystywane do produkcji leków. W miejscu wyciętych lasów deszczowych ludzie zakładają plantacje bananowców, trzciny cukrowej, kawy i palm kokosowych. Jednym z głównych powodów, dla których lasy deszczowe są niszczone jest wycinanie drzew. Wiele z rodzajów drewna używanych do wyrobu mebli, paneli podłogowych i na budowach pochodzi z tropikalnych lasów deszczowych Afryki, Azji i Ameryki Południowej. Mieszkańcy Europy czy Ameryki Północnej pośrednio przyczyniają się do zniszczenia lasów deszczowych, kiedy kupują niektóre rodzaje drewnianych produktów.

Chociaż wycinka drzew może być prowadzona w sposób ograniczający straty dla środowiska, wyrąb drzew w lasach deszczowych jest zazwyczaj prowadzony w bardzo destruktywny sposób. Duże drzewa są ścinane i wleczone przez las, co niszczy runo i ściółkę. Drogi do miejsc wyrębu ułatwiają biednym rolnikom osiedlanie się w niedostępnych wcześniej częściach lasu. W Afryce robotnicy pracujący przy wycince drzew często odżywiają się tzw. mięsem leśnym – czyli polują i zjadają dzikie zwierzęta, takie jak goryle, szympansy i antylopy.

Badania naukowe wykazały, że liczba gatunków w lasach deszczowych, w których prowadzona jest wycinka drzew jest znacznie niższa niż w nietkniętych, pierwotnych lasach deszczowych. Wiele gatunków zwierząt nie może przetrwać w zaburzonym, zmienionym środowisku.

Mieszkańcy lasów deszczowych często wykorzystują otaczające lasy do pozyskiwania drewna opałowego oraz materiału do budowy domostw. W przeszłości takie praktyki nie były szczególnie szkodliwe dla ekosystemów. Jednak dzisiaj w gęsto zaludnionych obszarach zbiórka drewna może być ogromnie szkodliwa dla lasów deszczowych. Na przykład, lasy wokół obozów dla uchodźców w Afryce Centralnej (Ruanda, Kongo) zostały praktycznie zupełnie zniszczone^[1].

Znaczenie lasów tropikalnych

Lasy deszczowe pomagają stabilizować światowy klimat poprzez pochłanianie dwutlenku węgla z atmosfery. Nadmiar dwutlenku węgla w atmosferze przyczynia się do zmiany klimatu – wpływa na globalne ocieplenie, więc lasy deszczowe pełnią ważną rolę w jego zapobieganiu.

Lasy deszczowe wpływają także na lokalne warunki pogodowe poprzez zwiększanie parowania oraz przez ograniczanie wahań temperatur^[2].

Lasy deszczowe mają wpływ na cykl hydrologiczny Ziemi.W procesie obiegu wody, lasy zwiększają jej parowanie poprzez transpirację. W atmosferze para wodna tworzy chmury deszczowe, uwalniające wodę z powrotem na lasy deszczowe. W puszczy amazońskiej, w każdym cyklu 50-80 procent wody pozostaje w obrębie ekosystemu.

Po wycięciu lasów, zmniejsza się ilość wody uwalniana do atmosfery i tym samym zmniejszają się opady, co czasem powoduje suszę^[3].

Zobacz też

• lasy deszczowe
• lasy deszczowe strefy umiarkowanej

Przypisy