Województwo lubelskie

Skocz do: nawigacji, szukaj
Ten artykuł dotyczy województwa lubelskiego od 1945. Zobacz też: województwo lubelskie.

Województwo lubelskie na mapie Polski Siedziba wojewody
Siedziba sejmiku  Lublin Urząd Wojewódzki Lublin, ul. Spokojna 4 Wojewoda Jolanta Szołno-Koguc Urząd Marszałkowski Lublin, ul. Spokojna 4 Marszałek Krzysztof Hetman Powierzchnia 25 122,49[1] km² Ludność 2 154 892 ▼[1] mieszk.
(2010) Gęstość zaludnienia 85,78 mieszk./km² Urbanizacja 46,6% Tablica rejestracyjna L TERYT 06 Kod ISO PL-LU Adres urzędu
wojewódzkiego ul. Spokojna 4
20-914 Lublin Lubelski Urząd Wojewódzki Oficjalna strona województwa lubelskiego

Województwo lubelskie – jedno z 16 województw; jednostka podziału administracyjnego Polski. Siedzibą władz wojewódzkich jest Lublin.

Współczesne woj. lubelskie obejmuje kilka głównych krain historycznych. Z regionu Małopolski należą do niego prawie w całości ziemia lubelska i ziemia łukowska, a ponadto część ziemi stężyckiej i fragment ziemi sandomierskiej na lewym brzegu Wisły. Obejmuje również płd. skraj Podlasia, część ziemi chełmskiej, oraz część Polesia. Od 1809 r. północna część obszaru między Wisłą a Bugiem znajdowała się w siedleckim regionie administracyjnym jako tzw. Podlasie Południowe.

Położenie

Województwo jest położone w południowo-wschodniej części Polski, między Wisłą a Bugiem (jedynie część powiatu puławskiego leży po zachodniej stronie Wisły). Graniczy z: Ukrainą i Białorusią, a także z województwami:

Województwo lubelskie zajmuje 8% powierzchni Polski, 3. miejsce w kraju pod względem powierzchni.

Położenie fizycznogeograficzne

Terytorium województwa lubelskiego zajmuje części czterech jednostek najwyższego rzędu regionalizacji fizycznogeograficznej Europy. Większa jego część należy do megaregionu Pozaalpejskiej Europy Środkowej. Są to: makroregion Nizina Południowopodlaska (318.9), znajdujący się w granicach prowincji Niż Środkowoeuropejski oraz Wyżyna Lubelska (343.1) i Roztocze (343.2) – makroregiony prowincji Wyżyny Polskie. Polesie Zachodnie (845.1) i Polesie Wołyńskie (845.3) są makroregionami prowincji Polesie należącej do megaregionu Niżu Wschodnioeuropejskiego. Kotlina Sandomierska (512.4-5) jest częścią Megaregionu Karpackiego.

Krainy geograficzne województwa lubelskiego należą do trzech pasów rzeźby powierzchni Polski:

Spośród wymienionych makroregionów największą powierzchnię województwa zajmują: Wyżyna Lubelska, Nizina Południowopodlaska i Polesie Zachodnie.

Wody powierzchniowe. Całe województwo znajduje się w dorzeczu Wisły. Rzeka główna i jej małe bezpośrednie dopływy odprowadzają wody z zachodniej części terytorium. Środkowa część województwa znajduje się w dorzeczu (drugiego stopnia) Wieprza, wschodnia – Bugu (Narwi). Największą rzeką w lubelskiej części dorzecza Bugu jest Krzna, której zlewnia zajmuje północno-wschodnią część województwa. Na Lubelszczyźnie po południowej stronie Roztocza największą rzeką jest Tanew. W południowej części Polesia Zachodniego znajduje się zespół jezior krasowych.

Historia

Utworzone w 1999 r. z województw poprzedniego podziału administracyjnego:

W 2006 r. Eurostat posługując się tzw. standardem siły nabywczej, który pozwala porównywać dane ekonomiczne z różnych krajów, uwzględniając różnice cen podał dane za 2003 r., gdzie województwo lubelskie zostało uznane za najbiedniejszy region Unii Europejskiej. Dokładnie w 2003 r. PKB na mieszkańca woj. lubelskiego wyniósł 3538 euro (najmniej w całej UE), co stanowiło 33,2% średniej unijnej[2].

Historia obszaru

Obecne ziemie woj. lubelskiego należały w I Rzeczypospolitej do województw: lubelskiego, ruskiego (ziemia chełmska) i bełskiego. Część powiatu radzyńskiego, powiat bialski oraz powiat włodawski należał do województwa brzeskiego Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Województwo lubelskie w latach 1474-1795

 Osobny artykuł: Województwo lubelskie (I Rzeczpospolita).

Województwo lubelskie w latach 1816-1837

 Osobny artykuł: Województwo lubelskie (Królestwo Polskie).

Stworzone w 1816 (poprzednik: Departament lubelski, następca w 1837: Gubernia lubelska.

Województwo lubelskie w okresie II RP

 Osobny artykuł: Województwo lubelskie (II Rzeczpospolita).

Województwo lubelskie w latach 1946-1950

Województwo lubelskie w latach 1946-1950

Województwo lubelskie w latach 1950-1975

Województwo lubelskie w latach 1950-1975

Województwo lubelskie w latach 1975-1998

 Osobny artykuł: Województwo lubelskie (lata 1975-1998).

Województwo lubelskie od 1999

 Osobny artykuł: Podział administracyjny województwa lubelskiego.

W 1999 r. w wyniku reformy administracyjnej powstało nowe województwo rządowo-samorządowe z obszaru województw lubelskiego, chełmskiego, zamojskiego oraz części bialskopodlaskiego, siedleckiego i tarnobrzeskiego.

Podział administracyjny

 Osobny artykuł: Podział administracyjny województwa lubelskiego.

Na terenie województwo znajdują się 4 miasta na prawach powiatu, 20 powiatów, 213 gmin, 3645 sołectw i 4206 wsi.potrzebne źródło

Dane na rok 2009 wg GUS, w przybliżeniu do jedności[3].

Podregiony statystyczne

Województwo lubelskie składa się z 4 podregionów statystycznych (GUS)[4] - zgodnych ze standardem NUTS Unii Europejskiej:

Miasta

W województwie lubelskim są 42 miasta, w tym 4 miasta na prawach powiatów. Podkreślone zostały siedziby powiatów ziemskich a wytłuszczone siedziby powiatów grodzkich.

 Zobacz też: Miasta w Polsce (statystyki).

Demografia

Dane z 30 czerwca 2010 r.[1]:

Gospodarka

PGE Elektrociepłownia Lublin-Wrotków Sp. z o.o. przy ul. Inżynierskiej w Lublinie (widok od ul. Diamentowej)
Lubella SA przy ul. Wrotkowskiej w Lublinie
Herbapol Lublin SA przy ul. Diamentowej w Lublinie (widok od ul. Romera)
KSG Sp. z o.o. Oddział Zakład Gazowniczy w Lublinie przy ul. Olszewskiego

W 2008 r. produkt krajowy brutto woj. lubelskiego wynosił 50,2 mld zł, co stanowiło 3,9% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 69,4% średniej krajowej, co plasowało lubelskie na 15. miejscu względem innych województw[9].

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca woj. lubelskiego w 1. kwartale 2011 r. wynosiło 3155,21 zł, co lokowało je na 10. miejscu względem wszystkich województw[10].

W końcu czerwca 2011 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w województwie obejmowała ok. 116,2 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 12,6% do aktywnych zawodowo[11].

Przemysł

Zasoby surowców mineralnych

Środowisko i jego ochrona

Na uwagę zasługują duże kompleksy leśne: Lasy Janowskie i Puszcza Solska tworzące zwarty ciąg w południowej części regionu, Lasy Sobiborskie, Włodawskie i Parczewskie na wschodzie oraz Lasy Kozłowieckie i Łukowskie na północ od Lublina. Mają tu granice zasięgów takie gatunki drzew jak np.: buk pospolity, jodła pospolita, dąb bezszypułkowy. Szczególnie cenny przyrodniczo, obok Roztoczańskiego Parku Narodowego jest obszar Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego – jedynego pojezierza w Polsce znajdującego się poza zasięgiem ostatniego zlodowacenia. W 2002 r. obszarowi temu UNESCO nadało status Międzynarodowego Rezerwatu Biosfery „Polesie Zachodnie". W centralnej części tego rezerwatu znajduje się Poleski Park Narodowy. Docelowo będzie to jeden z nielicznych na świecie trójpaństwowych rezerwatów biosfery: polsko-ukraińsko-białoruski.

Na terenie województwa lubelskiego znajdują się dwa parki narodowe:

  1. Poleski Park Narodowy
  2. Roztoczański Park Narodowy

17 parków krajobrazowych:

  1. Chełmski Park Krajobrazowy
  2. Kazimierski Park Krajobrazowy
  3. Kozłowiecki Park Krajobrazowy
  4. Krasnobrodzki Park Krajobrazowy
  5. Krzczonowski Park Krajobrazowy
  6. Nadwieprzański Park Krajobrazowy
  7. Park Krajobrazowy Lasy Janowskie
  8. Park Krajobrazowy Podlaski Przełom Bugu
  9. Park Krajobrazowy Pojezierze Łęczyńskie
  10. Park Krajobrazowy Puszczy Solskiej
  11. Poleski Park Krajobrazowy
  12. Południoworoztoczański Park Krajobrazowy
  13. Skierbieszowski Park Krajobrazowy
  14. Sobiborski Park Krajobrazowy
  15. Strzelecki Park Krajobrazowy
  16. Szczebrzeszyński Park Krajobrazowy
  17. Wrzelowiecki Park Krajobrazowy

Nauka i oświata

Uczelnie wyższe

Administracja

Samorząd

 Osobne artykuły: Sejmik Województwa Lubelskiego i Zarząd Województwa Lubelskiego.

Organem uchwałodawczym jest Sejmik Województwa Lubelskiego, składający się z 33 radnych[12]. Sejmik wybiera organ wykonawczy województwa, którym jest Zarząd Województwa Lubelskiego, składający się z 5 członków z przewodniczącym mu marszałkiem. Siedzibą sejmiku województwa jest Lublin[13]. Obecnie Marszałkiem Województwa Lubelskiego jest Krzysztof Hetman.

 Zobacz więcej w artykule Marszałek województwa, w sekcji Województwo lubelskie.

SEJMIK I KADENCJI 1998 – 2002 – 50 radnych

  • 33,78% AWS – 20 radnych,
  • 28,60% SLD – 16 radnych,
  • 21,80% PS (PSL+UP)- 12 radnych,
  • 8,33% UW – 2 radnych,

SEJMIK II KADENCJI 2002 – 2006 – 33 radnych

  • 21,84% Samoobrona – 8 radnych,
  • 20,56% SLD-UP – 9 radnych,
  • 19,80% PSL – 7 radnych,
  • 18,36% LPR – 7 radnych,
  • 8,47% PO-PiS – 2 radnych,

SEJMIK III KADENCJI 2006 – 2010 – 33 radnych

  • 25,96% PiS – 11 radnych,
  • 22,60% PSL – 8 radnych,
  • 15,93% PO – 6 radnych,
  • 12,03% Lewica i Demokraci (SLD+UP+SDPL+PD) – 3 radnych
  • 9,03% Samoobrona – 4 radnych,
  • 6,57% LPR – 1 radny,

SEJMIK IV KADENCJI 2010 – 2014 – 33 radnych

  • 28,38% PiS – 11 radnych,
  • 23,12% PSL – 9 radnych,
  • 22,97% PO – 9 radnych,
  • 12,58% SLD – 4 radnych

Administracja rządowa

Organem administracji rządowej jest Wojewoda Lubelski, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Lublin[13].

Wojewodowie Lubelscy:

 Osobny artykuł: wojewodowie lubelscy.

Architektura

Pałac w Kozłówce
Kamienice Przybyłów pod św. Mikołajem i św. Krzysztofem w Kazimierzu Dolnym

Liczne pałace znajdują się w Lublinie.

Obiekty sakralne

Najwięcej obiektów o charakterze sakralnym znajduje się w Lublinie.

Protestancką architekturę sakralną reprezentuje luterański kościół św. Trójcy w Lublinie, a także ruiny zboru kalwińskiego w Piaskach oraz Wieża Ariańska w Wojciechowie. Prawosławie jest reprezentowane przez cerkiew Przemienienia Pańskiego w Lublinie, zaś grekokatolicyzm – przez drewnianą cerkiew Narodzenia NMP na terenie Muzeum Wsi Lubelskiej.

Żydowską architekturę reprezentuje w Lublinie talmudyczna uczelnia Jeszywas Chachmej Lublin, natomiast poza Lublinem synagogi, m.in. w Łęcznej, Kraśniku i Kazimierzu Dolnym.

Zamki i ich ruiny

W Lublinie mieści się Zamek przy Starym Mieście, z romańskim donżonem. Obecnie w obrębie Lublina znajdują się również ruiny zamku w Jakubowicach Murowanych. W Kazimierzu Dolnym mieszczą się ruiny zamku z XVI w. oraz baszta obronna z XIV w. W pobliskiej Bochotnicy znajdują się pozostałości niewielkiego zamku Firlejów, zwanego potocznie "zamkiem Esterki". Ruiny zamku mieszczą się również w Zawieprzycach. Także Wieża Ariańska w Wojciechowie i zespół zamkowo-pałacowy w Czemiernikach miały charakter obronny.

Turystyka

Zalew Zemborzycki – miejsce sportu i rekreacji

W lubelskim znajdują się dwie trasy podziemne. W Lublinie funkcjonuje ok. 300-metrowa Lubelska Trasa Podziemna, wiodąca przez piwnice kamienic Starego Miasta.

Zabytki i atrakcje turystyczne

Bardzo wielu turystów przyciąga także region Roztocza, Puszczy Solskiej i Lasów Janowskich oraz Polesia Lubelskiego.

Galeria

Zobacz też

  Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Województwo lubelskie
Portal:
Województwo lubelskie

Transport

Tabor kolejowy

Województwo lubelskie jest obecnie właścicielem 10 szynobusów, kupionych przez Urząd Marszałkowski.


Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2010 r.. „Informacje i opracowania statystyczne”, 2010. Ireneusz Budzyński – kierujący. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507 (pol.). [dostęp 2010-12-26]. 
  2. ↑ Michał Kot: UE: Lubelskie – najbiedniejszy region UE. Money.pl za PAP, 2006-05-18. [dostęp 2011-08-21].
  3. ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2009 r
  4. ↑ Mapa subregionów województwa lubelskiego (GUS)
  5. ↑ Mapa subregionu lubelskiego (GUS)
  6. ↑ Mapa subregionu bialskiego (GUS)
  7. ↑ Mapa subregionu chełmsko – zamojskiego (GUS)
  8. ↑ Mapa subregionu puławskiego (GUS)
  9. ↑ II. Ważniejsze dane o województwach. W: Rocznik Statystyczny Województw 2010 (wybrane tablice). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-02-07, s. 86-87. ISSN 1230-5820. 
  10. ↑ Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 30 maja 2011 r. (M.P. z 2011 r. Nr 45, poz. 510)
  11. ↑ Bezrobotni oraz stopa bezrobocia wg województw, podregionów i powiatów (Stan na koniec czerwca 2011 r.). Główny Urząd Statystyczny, 2011-07-26. [dostęp 2011-08-21].
  12. ↑ Zarządzenie Nr 109 Wojewody Lubelskiego z dnia 30 marca 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Lubelskiego z 2010 r., Nr 41, poz. 898)
  13. ↑ 13,0 13,1 (Art. 3.) Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. (Dz. U. z 1998 r. Nr 96, poz. 603)

Bibliografia

  1. Tadeusz Mencel Galicja Zachodnia 1795-1809, Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1976
  2. Władysław Ćwik, Jerzy Reder Lubelszczyzna. Dzieje rozwoju terytorialnego, podziałów administracyjnych i ustroju władz, Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1977
  3. Tadeusz Mencel (red.) Dzieje Lubelszczyzny. Tom I, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1974
  4. Aleksander Kierek (red.) Dzieje Lubelszczyzny. Tom II, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1979
Miasta gminne