Województwo podkarpackie

Skocz do: nawigacji, szukaj

województwo podkarpackie na mapie Polski Siedziba wojewody
Siedziba sejmiku  Rzeszów Urząd Wojewódzki Rzeszów,
ul. Grunwaldzka 15 Wojewoda Małgorzata Chomycz-Śmigielska Urząd Marszałkowski Rzeszów,
al. Łukasza Cieplińskiego 4 Marszałek Mirosław Karapyta Powierzchnia 17 845,66 km² Ludność 2 103 505 ▲[1] mieszk.
(2011) Gęstość zaludnienia 118[1] mieszk./km² Urbanizacja 40,6% Tablica rejestracyjna R TERYT 18 Kod ISO PL-PK Adres urzędu
wojewódzkiego ul. Grunwaldzka 15
35-959 Rzeszów Podkarpacki Urząd Wojewódzki Oficjalna strona województwa podkarpackiego

Województwo podkarpackie – jednostka podziału administracyjnego Polski, jedno z 16 województw utworzonych w 1999 roku. Powstało poprzez scalenie ziem dawnego województwa rzeszowskiego sprzed 1975 roku (z wyjątkiem powiatu gorlickiego), tj. województw przemyskiego i rzeszowskiego, oraz części krośnieńskiego, tarnobrzeskiego i tarnowskiego. Województwo zajmuje powierzchnię 17 846 km² i zajmuje 11 miejsce w kraju. Pod względem liczby mieszkańców (2 103 505 osób) województwo znajduje się na 9 miejscu w Polsce.

Geografia

Tarnica 1346 n.p.m. – najwyższy szczyt polskich Bieszczadów i najwyżej położony punkt województwa
Zapora w Solinie i Jezioro Solińskie
San widok z Zamku Sobień

Położenie administracyjne

Region położony jest w południowo-wschodniej części kraju, graniczy od wschodu z obwodem lwowskim i obwodem zakarpackim Ukrainy, od południa ze krajem preszowskim Słowacji oraz z województwami: od północnego wschodu z lubelskim, od północnego zachodu z świętokrzyskim i od zachodu z małopolskim. Stolicą województwa podkarpackiego jest Rzeszów.

Położenie geograficzne

Obszar woj. podkarpackiego obejmuje:

Pod względem historycznym woj. podkarpackie obejmuje południowo-wschodnią część Małopolski.

Wody

Trzy największe rzeki w województwie to prawe dopływy Wisły: San i Wisłoka oraz dopływ Sanu: Wisłok. Rzeki Strwiąż oraz Mszanka uchodzą do Dniestru i należą do zlewni Morza Czarnego[2][3]. Wszystkie pozostałe należą do zlewni Morza Bałtyckiego. Rzeki regionu są uważane za jedne z najczystszych w kraju.

Podział administracyjny

 Osobny artykuł: Podział administracyjny województwa podkarpackiego.

Podział na powiaty – dane wg GUS z 1 stycznia 2011[1]

Demografia

Obszar województwa zamieszkuje 2 103 505 osób (dane z 1 stycznia 2011 r. opublikowane przez GUS) w 46 miastach, 2164 miejscowościach wiejskich tworzących 1530 sołectw, 160 gmin (stan na 1 stycznia 2011) , 21 powiatów oraz 4 miasta na prawach powiatu.

Dane GUS z 1 stycznia 2011[1]

Według ostatnich danych GUS-u średnia życia w województwie jest najwyższą w Polsce i wynosi odpowiednio: mężczyźni 73 lata (Polska 71), kobiety 81 lat (Polska 80). Na długowieczność mieszkańców regionu decydujący wpływ mają: czyste środowisko, zdrowy styl życia oraz niski poziom stresu[4].

Miasta

Ratusz w Rzeszowie
Ratusz w Jarosławiu
Część zachodnia Rynku w Sanoku
Fort XV "Borek" Twierdzy Przemyśl
Organy w Bazylice Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny w Leżajsku
Zamek Kazimierzowski w Przemyślu
Pałac Sroczyńskich.Miejsce urodzenia Hubala
Teatr im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie

W województwie podkarpackim jest 50 miast, w tym 4 miasta na prawach powiatów. Miasta zostały uszeregowane według liczby mieszkańców (faktycznego miejsca zamieszkania), na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego z 1 stycznia 2011[1]

 Zobacz też: Miasta w Polsce (statystyki).

Administracja i polityka

Samorząd

Organem stanowiącym jest Sejmik Województwa Podkarpackiego, składający się z 33 radnych. Siedzibą sejmiku województwa jest Rzeszów. Sejmik wybiera organ wykonawczy województwa, którym jest zarząd województwa, składający się z 5 członków z przewodniczącym mu marszałkiem.

Podział klubów w Sejmiku Województwa Podkarpackiego (stan na grudzień 2010 r.):

Marszałkowie województwa:

Administracja rządowa

Urząd wojewódzki w Rzeszowie

Organem administracji rządowej jest Wojewoda Podkarpacki, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Rzeszów[5]. Podkarpacki Urząd Wojewódzki w Rzeszowie znajduje się przy ulicy Grunwaldzkiej 15. W ramach urzędu działają także 3 delegatury: w Krośnie, Przemyślu i Tarnobrzegu.

Delegatury urzędu wojewódzkiego obejmują swoim zasięgiem działania:

  • delegatura w Krośnie powiaty: bieszczadzki, brzozowski, jasielski, krośnieński, leski, sanocki i miasto Krosno;
  • delegatura w Przemyślu powiaty: jarosławski, lubaczowski, przemyski, przeworski i miasto Przemyśl;
  • delegatura w Tarnobrzegu powiaty: mielecki, niżański, stalowowolski, tarnobrzeski i miasto Tarnobrzeg[6].

Wojewodowie

Wicewojewodowie

Okręgi wyborcze

Okręg wyborczy nr 22 do Sejmu RP (stan na 14 grudzień 2011)[7]

Okręg wyborczy nr 23 do Sejmu RP (stan na 14 grudzień 2011)

Okręg wyborczy nr 54 do Senatu RP (stan na 14 grudzień 2011)

Okręg wyborczy nr 55 do Senatu RP (stan na 14 grudzień 2011)

Okręg wyborczy nr 56 do Senatu RP (stan na 14 grudzień 2011)

Okręg wyborczy nr 57 do Senatu RP (stan na 14 grudzień 2011)

Okręg wyborczy nr 58 do Senatu RP (stan na 14 grudzień 2011)

Okręg wyborczy nr 9 do Parlamentu Europejskiego w Polsce (stan na 2009)

Zamki i pałace Podkarpacia

Zamek w Baranowie Sandomierskim
Zamek Lubomirskich w Łańcucie
Zamek w Krasiczynie
Zamek Lubomirskich w Rzeszowie

Gospodarka

Black Hawk – średni wielozadaniowy amerykański śmigłowiec transportowy produkowany w PZL Mielec[9].
Wyrzutnia WR-40 Langusta produkowana w Hucie Stalowa Wola
Haubicoarmata Krab produkowana w Hucie Stalowa Wola
Leopard 6 Litre Roadster – luksusowy samochód sportowy produkowany przez Leopard Automobile AB w Mielcu
Autosan – marka autobusów produkowanych w Sanoku.

W 2008 r. produkt krajowy brutto woj. podkarpackiego wynosił 48,5 mld zł, co stanowiło 3,8% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 69,0% średniej krajowej, co plasowało podkarpackie na ostatnim miejscu względem innych województw[10].

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca woj. podkarpackiego w 3. kwartale 2011 r. wynosiło 3074,48 zł, co lokowało je na 15. miejscu względem wszystkich województw[11].

W końcu marca 2012 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w województwie obejmowała ok. 153,2 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 16,3% do aktywnych zawodowo[12].

Podkarpackie gospodarstwa rolne są jednak bardzo rozdrobnione, co bardzo negatywnie wpływa na ich rentowność i rzadko kiedy jest jedynym źródłem utrzymania rodziny[13].

W regionie, szczególnie na południu rozwija się infrastruktura turystyczna. Powstaje coraz więcej hoteli, pensjonatów i ośrodków wypoczynkowych. Dzięki utworzeniu w roku 2005 międzynarodowego portu lotniczego w Rzeszowie, Podkarpacie odwiedza coraz więcej turystów zagranicznych[14].

Szczególnie charakterystyczny dla Rzeszowszczyzny jest przemysł lotniczy. Branża ta powoli wychodzi z fatalnej kondycji, w jakiej znalazła się po rozpadzie Układu Warszawskiego. Ponadto w województwie silnie rozwinięty jest przemysł farmaceutyczny, informatyczny i spożywczy. W Mieleckiej i Tarnobrzeskiej Specjalnej Strefie Ekonomicznej powstają kolejne zakłady przemysłowe (łącznie powstało już ponad 20 tys. miejsc pracy), kluczowe dla rozwoju regionu jest też powstanie Podkarpackiego Parku Naukowo-Technologicznego w Rzeszowie[15].

Surowcami kopalnymi są siarka, ropa naftowa oraz gaz ziemny. Surowce mineralne są wydobywane głównie w górzystej, południowej części województwa: piaskowce, wapienie, gipsy (w tym gips alabastrowy), glinki ceramiczne, piaski (w tym piaski szklarskie) i żwiry, a także torf, wody mineralne i geotermalne[16].

Specjalne strefy ekonomiczne

Parki przemysłowe i technologiczne

Nauka i oświata

Biblioteka Uniwersytetu Rzeszowskiego
Wyższa Szkoła Prawa i Administracji w Przemyślu - Wydział w Rzeszowie
  • Tarnobrzeg
    • Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Tarnobrzegu im. prof. Stanisława Tarnowskiego w Tarnobrzegu
    • Zespół Kolegiów Nauczycielskich w Tarnobrzegu
    • Wyższa Szkoła Handlowa w Kielcach Wydział Zamiejscowy w Tarnobrzegu[17]
    • Profesjonalna Szkoła Biznesu
    • Małopolska Szkoła Handlowa
    • Szkoła Zarządzania
  • Krosno
    • Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Krośnie – (14 kierunków kształcenia) z jednostkami: Instytut Politechniczny, Instytut Kultury Fizycznej, Instytut Humanistyczny, Instytut Gospodarki i Polityki Społecznej, Studium Języków Obcych i Nauk Społecznych, Studium Nauk Matematyczno-Przyrodniczych, Studium Wychowania Fizycznego i Sportu.
    • Państwowe Pomaturalne Studium Kształcenia Animatorów Kultury i Bibliotekarzy w Krośnie
    • Niepubliczna Szkoła Biznesu w Krośnie
    • Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie Oddział w Krośnie
    • Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie – oddział w Krośnie
  • Jasło
    • Podkarpacka Szkoła Wyższa w Jaśle im. bł. księdza Władysława Findysza
  • Leżajsk
    • Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych w Leżajsku
  • Przeworsk
    • Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych w Przeworsku
  • Nisko
    • Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych w Nisku (Język angielski)
    • Politechnika Radomska – Wydział Transportu Politechniki Radomskiej im. Kazimierza Pułaskiego

Sport

 Z tym tematem związana jest kategoria: Sport w województwie podkarpackim.

Piłka nożna

Najbardziej utytułowanym klubem piłkarskim w województwie jest Stal Mielec, dwukrotny mistrz Polski w sezonach 1972/73 i 1975/76, wicemistrz 1974/75, finalista Pucharu Polski 1975/76 oraz jeden z dwóch polskich ćwierćfinalistów Pucharu UEFA w historii (edycja 1975/76)[18]. W czasach świetności klubu, które przypadły na lata 70. XX wieku, grało w nim wielu reprezentantów Polski i innych czołowych piłkarzy. Na początku lat 90. główny sponsor klubu, PZL Mielec, popadł w poważne tarapaty finansowe, a wraz z nim klub. W sezonie 2010/2011 drużyna seniorów gra w nowej III lidze[19], jednak trofea zdobywają młodzi piłkarze (Mistrzostwo Polski U-17 w 2007, wicemistrzostwo U-19 w 2007).

Stal Mielec nie jest jedynym klubem województwa, który osiągał sukcesy. W rozgrywkach najwyższej ligi w Polsce brały udział również Stal Rzeszów, Stal Stalowa Wola, Siarka Tarnobrzeg, oraz Igloopol Dębica. Stal Rzeszów w 1975 roku zdobyła Puchar Polski.

W sezonie 2010/2011 województwo nie ma żadnego reprezentanta ani w Ekstraklasie, ani w I lidze. Resovia Rzeszów, Stal Rzeszów oraz Stal Stalowa Wola grają w II lidze[20].

Siatkówka

Hala Podpromie w Rzeszowie

Szczególnie zasłużonym klubem jest Resovia Rzeszów, który święcił największe triumfy w latach 70. i 80. Resovia jest pięciokrotnym Mistrzem Polski, trzykrotnym zdobywcą Pucharu Polski oraz Klubowym Wicemistrzem Świata z 1974 roku. Obecnie drużyna powraca do świetności – w 2004 roku, po dwunastoletniej przerwie, wywalczyła awans do Polskiej Ligi Siatkówki, a w latach 2009, 2010 i 2011 stawała na podium Mistrzostw Polski. 22.04.2012 po 37-latach Asseco Resovia Rzeszów zdobyła tytuł Mistrza Polski. Zespół zajął też 2. miejsce w Pucharze CEV w sezonie 2011/2012.

Również siatkarze Stali Mielec odnosili sukcesy – mężczyźni w 1976 roku zdobyli Puchar Polski, kobiety zaś w 2000 roku wicemistrzostwo Polski i ćwierćfinał Pucharu Konfederacji CEV w 2003 roku.

W sezonie 2011/2012 województwo w PlusLidze reprezentowali siatkarze Resovii Rzeszów, w PlusLidze Kobiet zaś siatkarki Stali Mielec.

Żużel

Żużlowcy Stali Rzeszów w trakcie pojedynku w sezonie 2009

Stal Rzeszów od lat reprezentuje województwo w najważniejszych rozgrywkach, klub ten wielokrotnie zdobywał medale wszystkich kolorów w Mistrzostwach Polski. W drugiej lidze startuje zespół KSM Krosno.

Koszykówka

W obecnej chwili Siarka Tarnobrzeg, Stal Stalowa Wola i Znicz Jarosław występują w Polskiej Lidze Koszykówki. W I lidze mężczyzn grają Sokół Łańcut, MOSiR Krosno. Oprócz tego MOSiR Przeworsk występuje w 3 lidze. W sezonie 1975 największym osiągnięciem w koszykówce było zdobycie przez Resovię Rzeszów tytuł mistrza Polski.

Piłka ręczna

W ZPRP zrzeszonych jest 39 klubów z województwa podkarpackiego, z czego zdecydowaną większość stanowią kluby uczniowskie i szkolne[21]. Stal Mielec zdobyła tytuł Wicemistrza Polski w 1975 roku i Puchar Polski w 1971 roku[18]. Od sezonu 2010/2011 gra w PGNiG Superlidze Mężczyzn, zakończyła tenże sezon na czwartym miejscu. Czuwaj Przemyśl od sezonu 2010/2011 do sezonu 2011/2012 startował w rozgrywkach I ligi grupy B [22] a od sezonu 2012/2013gra w PGNiG Superlidze Mężczyzn[23] . Juvenia Rzeszów i Orzeł Przeworsk występują na parkietach II ligi[24].

Tenis stołowy

Forbet-OWG Tarnobrzeg jest najlepszym zespołem Ekstraklasy Kobiet; 19-krotny Drużynowy Mistrz Polski (sezony 1990/91 do 2004/05 oraz od 2006/07 do 2009/2010); 2. miejsce w Pucharze Europy: 1998/99; 2. miejsce w Pucharze ETTU: 2007/2008 i 2009/2010; 1. miejsce w Pucharze ETTU: 2008/2009.

Hokej na lodzie

Lodowisko Arena Sanok w Sanoku

Jedynym reprezentantem województwa, który w sezonie 2011/2012 brał udział w rozgrywkach ekstraligi polskiej hokeja na lodzie, jest Ciarko PBS Bank Sanok. Jest to zarazem najbardziej utytułowany klub województwa, który zdobył złoty medal Mistrzostw Polski w 2012 roku[25] oraz Puchar Polski w 2011[26] i 2012[27].

Regiony partnerskie

Religia

Gotyckie prezbiterium katedry w Przemyślu

Większość mieszkańców województwa podkarpackiego należy do Kościoła rzymskokatolickiego[29]. Na terenie województwa znajdują się części: metropolia lubelska, metropolia krakowska oraz metropolia przemyska w której skład wchodzi: archidiecezja przemyska w całości oraz dwie diecezje w częściach: diecezja rzeszowska, diecezja zamojsko-lubaczowska.

 Osobny artykuł: Struktury wyznaniowe w województwie podkarpackim.

Komunikacja

Terminal pasażerski Rzeszów-Jasionka
Przeworska Kolej Wąskotorowa
Bieszczadzka Kolejka Leśna

Transport drogowy

  • Gęstość dróg krajowych w regionie wynosi 4,2 km/100 km²,
  • Gęstość dróg wojewódzkich w regionie wynosi 8,8 km/100 km²,
  • Gęstość dróg powiatowych w regionie wynosi 36,0 km/100 km²,
  • Gęstość dróg gminnych w regionie wynosi 30,6 km/100 km²[30].

Autostrady:

Drogi ekspresowe:

Drogi krajowe

Transport lotniczy

Transport kolejowy

Szynobusy

Województwo podkarpackie jest obecnie właścicielem 10 szynobusów, kupionych przez Urząd Marszałkowski.

koleje wąskotorowe

Bezpieczeństwo

Policja

Podkarpacka policja posiada 17 jednostek powiatowych i 4 miejskie. Komenda Wojewódzka Policji znajduje się w Rzeszowie[31].

Straż pożarna

Główną siedzibą straży pożarnej jest Komenda Wojewódzka Państwowej Straży Pożarnej w Rzeszowie. Na terenie województwa działa 2 ratownictwa chemiczno - ekologiczne (Nowa Sarzyna, Rzeszów), 3 ratownictwa wodno - nurkowe (Tarnobrzeg, Przemyśl, Sanok), 1 ratownictwo wysokościowe (Rzeszów)[32].

Wojsko

Podkarpackie jako 1 z 9 województw należy do Śląskiego Okręgu Wojskowego. Szefem Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Rzeszowie jest płk dypl. Witold Przybyła. Skład jednostek Okręgu w województwie podkarpackim:

Ochrona środowiska

Rezerwat w Czarnorzekach "Prządki"

Parki Narodowe

Parki krajobrazowe

Obszary Natura 2000 na Podkarpaciu

Obszary specjalnej ochrony ptaków:

Obszary specjalnej ochrony siedlisk:

Rezerwaty przyrody

Według stanu na dzień 1 stycznia 2005 roku w województwie jest 94 rezerwatów przyrody o łącznej powierzchni 10733,10 ha, czyli 0,6% powierzchni województwa.

Podział rezerwatów wg typu:

  • 40 leśnych
  • 25 florystycznych
  • 6 torfowiskowych
  • 3 faunistycznych
  • 13 krajobrazowych
  • 6 geologicznych
  • 1 faunistyczny, wodny
Zobacz listę rezerwatów przyrody województwa podkarpackiego.

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r
  2. ↑ bieszczady.pl. [dostęp 1 grudnia 2008].
  3. ↑ odyssei.com. [dostęp 1 grudnia 2008].
  4. ↑ Mieszkańcy Podkarpacia żyją najdłużej
  5. ↑ (Art. 3.) Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. (Dz. U. z 1998 r. Nr 96, poz. 603)
  6. ↑ (§8. Statut PUW w Rzeszowie) Zarządzenie Nr 134/09 Wojewody Podkarpackiego z dnia 18 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Podkarpackiego z 2009 r., Nr 41, poz. 1183)
  7. ↑ Wybory do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej 2011. Wyniki głosowania. Państwowa Komisja Wyborcza. [dostęp 2011-10-13].
  8. ↑ Zamki i pałace Podkarpacia. [dostęp 2011-11-5].
  9. ↑ Mielec: Mission Black Hawk
  10. ↑ Rocznik Statystyczny Województw 2010 (wybrane tablice). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-02-07, s. 86-87. ISSN 1230-5820. 
  11. ↑ Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 28 listopada 2011 r. (M.P. z 2011 r. Nr 108, poz. 1099)
  12. ↑ Bezrobotni oraz stopa bezrobocia wg województw, podregionów i powiatów (Stan na koniec marca 2012 r.). Główny Urząd Statystyczny, 2012-04-26. [dostęp 2012-05-20].
  13. ↑ Gospodarka województw podkarpackiego. [dostęp 2011-11-11].
  14. ↑ historia lotniska rzeszowskiego. [dostęp 2011-11-5].
  15. ↑ strona internetowa Podkarpackiego Parku Naukowo-Technologicznego. [dostęp 2011-11-5].
  16. ↑ Bogactwa naturalne województwa podkarpackiego. [dostęp 2011-11-11].
  17. ↑ Wyższa Szkoła Handlowa. [dostęp 30 listopada 2011].
  18. ↑ 18,0 18,1 Fabryczny Klub Sportowy (FKS) „PZL – STAL” w Encyklopedii miasta Mielca
  19. ↑ III liga 2010/2011, grupa: lubelsko-podkarpacka. 90minut. [dostęp 2011-06-17].
  20. ↑ II liga 2010/2011, grupa: wschodnia. 90minut. [dostęp 2011-06-17].
  21. ↑ Lista klubów w województwie podkarpackim. ZPRP. [dostęp 2011-06-17].
  22. ↑ Tomasz Czarnota: Szaleńcza pogoń Harcerzy - podsumowanie sezonu w wykonaniu Czuwaju POSiR Przemyśl. SportoweFakty.pl, 2011-06-06. [dostęp 2011-06-17].
  23. ↑ Czuwaj w Superlidze!.
  24. ↑ SZPR: Tabela II ligi grupa IV sezon 2011/2012. 2012-04-02.
  25. ↑ Przemysław Urbański: Historyczny sukces - relacja z meczu Ciarko PBS Bank Sanok - Comarch Cracovia. SportoweFakty.pl, 2012-03-14. [dostęp 2012-03-15].
  26. ↑ PAP: PP w hokeju na lodzie: Trofeum dla Ciarko KH. SportoweFakty.pl, 2010-12-29. [dostęp 2012-03-15].
  27. ↑ Przemysław Urbański: Finał PP: Karne i środkowy palec w stronę trybun - relacja z meczu Aksam Unia Oświęcim - Ciarko PBS Bank Sanok. 2011-12-29. [dostęp 2012-03-15].
  28. ↑ 28,0 28,1 współpraca miedzynarodowa. [dostęp 2011-11-23].
  29. ↑ Religijność na Podkarpaciu
  30. ↑ http://www.pbpp.pl/pliki/ZAKONCZONE/III%20-%20INFRASTRUKTURA%20TECHNICZNA.pdf
  31. ↑ strona internetowa Policji. [dostęp 2011-11-5].
  32. ↑ strona internetowa Straż Pożarnej na Podkarpaciu. [dostęp 2011-11-5].

Linki zewnętrzne

  W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Województwo podkarpackie
Portal:
Podkarpacie