Wushu czyli sztuka/sztuki walki (chin. upr.: 武术; chin. trad.: 武術; pinyin: wǔshù wymowa ^?/i) – ogół chińskich sztuk walki. Na Zachodzie przyjęła się błędna nazwa kung-fu. W języku chińskim termin Kung-fu oznacza jednak nie sztukę walki, a wysoki poziom umiejętności w dowolnej dziedzinie^[1]. Ponieważ w języku chińskim wushu nie oznacza chińskiej sztuki walki, lecz dowolną sztukę walki, dla określenia sztuk walkich powstałych w Chinach sami Chińczycy często używają określenia Zhongguo wushu (chiń. 中国武术, chińskie wushu, chińska sztuka/sztuki walki). Termin wushu odczytany zgodnie z japońską lekcją brzmi bu-jutsu.

Podział Wushu

Wushu dzieli się na sportowe/współczesne wushu (chiń. 竞赛武术 jingsai wushu / 现代武术 xiandai wushu), oraz tradycyjne/ludowe wushu (chiń. 传统武术 chuantong wushu / 民间 minjian wushu）. Używany na Zachodzie termin kung-fu pokrywa się w zasadzie raczej z chuantong wushu/minjian wushu, nie obejmuje natomiast xiandai wushu/jingsai wushu.

Idea

Obecnie podstawową formą rywalizacji w wushu są zawody sportowe, organizowane zarówno w wushu sportowym jak i tradycyjnym. Różnica między tradycją sportem polega jednak na tym, że w chuantong wushu od strony wizualnej (estetyki wykonania formy) ważniejsza jest znajomość znaczenia technik i umiejętność zastosowania ich w walce/samoobronie. W wushu sportowym ten element jest również obecny, lecz zwykle mniej istotny. Głównym celem treningu wushu sportowego jest osiągnięcie mistrzowskiego (poprawnego formalnie i estetycznego) wykonania formy, start w zawodach i prezentacja swoich umiejętność w formie pokazu w formie bezkontaktowej - taolu. W wushu sportowym występuje również formuła kontaktowa, czyli sanda (chiń. 散打， czyli wolna walka). W odróżnieniu od wushu tradycyjnego, zawodnicy sportowi nie uprawiają jednak tych dwóch formuł jednocześnie, specjalizując się tylko w formach lub tylko w sandzie.

W Wushu (zwłaszcza odmianie tradycyjnej) przywiązuje się wagę nie tylko do rozwinięcia umiejętności walki wręcz, z bronią, lub doskonałości formalnej wykonania formy ale także do wszechstronnego rozwoju adepta. Wzorcem jest tu ktoś, kto nie tylko potrafi walczyć, ale posiada szeroką wiedzę i umiejętności z innych dziedzin (stąd częste stosowanie terminu kung fu). Dla adeptów spoza Chin nauka wushu to często także poznawanie bogatej kultury Kraju Środka. W wielu szkołach tradycyjnych naucza się, oprócz sztuki walki, także tradycyjnych metod leczenia (akupresura, akupunktura, ziołolecznictwo) bądź ćwiczeń służących kultywowaniu zdrowia (neigong, qigong). Niektóre systemy kung-fu słyną z walorów zdrowotnych, np. taijiquan i yiquan, w których te same metody treningowe służą zarówno rozwojowi umiejętności walki jak i zdrowiu ćwiczącego. Wielki nacisk kładzie się także na postawę etyczną adepta – wude (chiń. 武德 cnoty wojownika). Mówi się: "Ucząc się sztuki walki, przede wszystkim uczysz się być dobrym człowiekiem". Z pojęciem wude wiąże się też termin xiayi (chiń. 侠义prawość, rycerskość).

Odpowiednią formułę oraz styl wushu można dobrać w zależności od indywidualnych upodobań, predyspozycji i warunków fizycznych. Oba rodzaje wushu, tradycyjne i sportowe mogą być uprawiane zawodowo lub rekreacyjnie. Zawodowstwo oznacza odpowiednio cięższy trening, w chuantong wushu oparty na z tradycyjnych metodach nauczania, w wushu sportowym podporządkowany również zasadom teorii współczesnego sportu. Trening rekreacyjny służy głównie celom zdrowotnym i można go kontynuować zarówno w sporcie jak i tradycji do późnej starości.

Wushu sportowe

Wushu sportowe (chiń. 现代武术 xiandai wushu lub 竞赛武术 jingsai wushu） to przede wszystkim dyscyplina sportowa o aspiracjach olimpijskich. W konkurencjiach form (taolu) stosuje się podział na changquan (długa pięść – formy zwykle bardzo akrobatyczne, o ruchach stosunkowo płynnych i dużej dynamice), nanquan (południowa pięść – bardziej stabilne pozycje, mniej akrobacji, dużo fizycznej siły) i taijiquan (ruchy miękkie, pełne gracji, w większości wykonywane powoli). Uprawiana jest także konkurencja Sanda (chiń. 散打，wolna walka), czyli rodzaj walki w rękawicach i ochraniaczach (m.in. na korpus) zbliżona do kick-boxingu, ale z szerokim wykorzystaniem rzutów i zepchnięć z podestu na którym odbywają się walki. W wariancie zawodowym, stosuje się mniej ochraniaczy, natomiast wykorzystuje się uderzenia kolanami. Obecnie w wariancie zawodowym　dopuszcza się często także uderzenia łokciami (formuła zbliżona do boksu tajskiego).

Wushu tradycyjne

Wushu tradycyjne (chiń. 传统武术 chuantong wushu lub 民间 minjian wushu czyli tradycyjne wushu lub ludowe wushu) – w terminologii bardziej popularnej na Zachodzie – kung-fu, to wszystkie chińskie systemów walki, oparte na bardzo różnych koncepcjach. Dzieli się na wiele szkół i stylów.

Chińskie style wushu dzieli się na różne sposoby, w zależności od przyjętych kryteriów. Podstawowy podział to rozróżnienie na północne i południowe. Granicą podziału jest rzeka Changjiang (chiń. 长江, Długa Rzeka), dzieląca Chiny na północne i południowe. Generalnie style północne opierają się na kopnięciach, a południowe na technikach ręcznych. Nie jest to jednak podział precyzyjny, ponieważ istnieje wiele wyjątków od tej reguły.

Stosuje się też podział ze względu na związek danego systemu z jednym z głównych ośrodków które wpływały na rozwój sztuk walki, np.: Shaolin (funkcjonuje podział na Shaolin północny i południowy), Wudang Shan, czy Emei Shan. Wiele systemów nie mieści się w tej uproszczonej klasyfikacji.

Popularny jest również podział na style zewnętrzne (chiń. 外家 waijia) i wewnętrzne (chiń. 内家　neijia). Do zewnętrznych zalicza się zdecydowaną większość, a tylko nieliczne do wewnętrznych. W pewnym uproszczeniu można powiedzieć, że style zewnętrzne koncentrują się bardziej na typowym treningu fizycznym, i typowym wykorzystaniu siły, a wewnętrzne bardziej na pracy nad koordynacją pomiędzy umysłem i ciałem, i nad specyficznym sposobem generowania siły przy użyciu całego, stosunkowo rozluźnionego ciała. Podział ten jednak jest bardzo dyskusyjny i stosowany jest głównie z przyczyn historycznych – na początku XX wieku grono mistrzów xingyiquan, baguazhang i taijiquan w Pekinie uznało, że systemy te mają wiele cech wspólnych i w związku z tym zdecydowano o zaliczaniu ich do jednej rodziny neijia. Trzeba zwrócić uwagę, że podziału na systemy zewnętrzne (waijia) i wewnętrzne (neijia) nie należy mylić z podziałem na metody treningowe zewnętrzne (waigong) i wewnętrzne (neigong). W niemal wszystkich bowiem systemach klasyfikowanych jako zewnętrzne, wykorzystuje się w mniejszym lub większym stopniu trening neigong.

Określony styl wushu to nie tylko zestaw technik, czy form. To zawsze pewien system wzajemnie z sobą związanych metod treningowych (gongfa) i koncepcji (quanli). Wszystkie metody treningowe, łącznie z wykorzystywanymi w wielu stylach formami, stanowią ilustrację teorii danej szkoły służąc poznaniu i praktycznemu opanowaniu jego koncepcji i rozwinięciu charakterystycznych dla danego stylu umiejętności.

Linki zewnętrzne

• Światowa Federacja Wushu
• Europejska Federacja Wushu
• Polski Związek Wushu

Przypisy