Zęby (łac. dentes) – złożone, twarde twory anatomiczne. Stanowią element układu trawienia. Znajdują się w jamie ustnej. Służą do rozdrabniania pożywienia. U człowieka charakteryzują się: difiodontyzmem (zęby mleczne i zęby stałe), tekodontyzmem oraz heterodontyzmem. Siekacze służą do odgryzania kęsów, kły do chwytania i przytrzymywania pokarmu, zęby trzonowe i przedtrzonowe do jego miażdżenia i rozcierania.

Wzór zębowy

Dorosły człowiek ma 32 zęby - 16 w żuchwie i 16 w szczęce:

• 4 siekacze,
• 2 kły,
• 4 zęby przedtrzonowe,
• 6 trzonowych.

Więc jego wzór zębowy można przedstawić następująco:

Dziecko o uzębieniu mlecznym ma w każdym łuku:

• 4 siekacze,
• 2 kły,
• 4 trzonowce.

Więc jego wzór zębowy można przedstawić następująco:

Zgryz

Oprócz wzoru zębowego zęby człowieka charakteryzuje zgryz. W warunkach prawidłowego zgryzu, nagryz pionowy (nachodzenie górnego łuku zębowego na dolny łuk zębowy) zębów górnych wynosi 1/3 wysokości zębów dolnych.

Budowa

Histologia

Ząb człowieka zbudowany jest z kolejnych warstw tkanek:

• szkliwa – najtwardszej tkanki w ludzkim organizmie; pokrywa ono koronę,
• zębiny – tkanki, która stanowi główną część zęba,
• miazgi – tkanki wypełniającej komorę (jamę) zęba (cavum dentis) oraz kanał korzenia; w skład miazgi wchodzą naczynia krwionośne, nerwy i tkanka łączna.
• cementu – tkanki pokrywającej korzeń.

Anatomia

Zęby człowieka zbudowane są z 3 części:

• korona zęba (corona dentis)
• szyjka zęba (cervix dentis, collum) – pokryta dziąsłem
• korzeń zęba (radix dentis) – tkwi w zębodole; jest zakończony szczytem korzenia zęba (apex radicis dentis

W zależności od przyjętego podziału korona i korzeń są różnie definiowane. Według podziału zwanego anatomicznym, korona jest częścią zęba pokrytą szkliwem. Według podziału klinicznego jest to ta część korony, która znajduje się ponad dziąsłem. Z kolei korzeń anatomiczny jest to część zęba pokryta cementem, podczas gdy według podziału klinicznego jest to część zęba znajdująca się poniżej brzegu dziąsłowego. Szyjka jest częścią zęba łącząca koronę anatomiczną i korzeń anatomiczny. W tym miejscu występuje charakterystyczne przewężenie zęba. Podziały te prezentuje tabela:

Równik zęba (equator dentis) jest to największy obwód korony zęba. Przebiega zwykle na różnej wysokości z każdej strony zęba. Rozdrobniony pokarm ześlizguje się z niego nie wnikając w kieszonkę dziąsłową i nie drażniąc brodawki zęba.

W przypadku chorób przyzębia korzeń kliniczny może być bardzo skrócony w wyniku recesji dziąseł. Wewnątrz korzeni znajdują się kanały (canalis radicis dentis), zakończone otworem szczytowym (apicis dentis), doprowadzające do komory zęba naczynia krwionośne i nerwy. Przeważnie w każdym korzeniu znajduje się jeden kanał.

Próg kanału korzeniowego (limen canalis radicis dentis) jest to wystająca w obrębie kanału korzeniowego, blisko komory, część zębiny. Na środkowym górnym siekaczu wystaje na ścianie dystalnej i mezalnej. Może stanowić przeszkodę przy zgłębnikowaniu i oczyszczaniu kanału.

Zęby mają różną ilość korzeni i tak najczęściej (są wyjątki): siekacze i kły górne i dolne mają po 1 korzeniu, pierwsze górne przedtrzonowce mają 2 korzenie, pozostałe przedtrzonowce górne i dolne po 1 korzeniu, zęby trzonowe żuchwy mają po 2 korzenie, szczęki po 3 korzenie.

Powierzchnie

W stomatologii wyróżnia się następujące powierzchnie zęba:

• powierzchnię podniebienną – od strony podniebienia w szczęce lub językową w żuchwie;
• powierzchnię przedsionkową, zwaną również wargową lub policzkową od strony przedsionka jamy ustnej;
• powierzchnię żującą w trzonowcach i przedtrzonowcach lub brzeg sieczny w siekaczach i kłach;
• powierzchnię mezjalną od strony linii pośrodkowej ciała;
• powierzchnię dystalną przeciwną do linii pośrodkowej ciała.

Zabarwienie

Biorąc pod uwagę barwę korony można wyróżnić zęby:

• niebieskawobiałe - spotykane u osób astenicznych, skłonnych do gruźlicy płuc. Zęby mleczne mają barwę białą lub niebieskawobiałą.
• żółtawobiałe - zdarzają się w odcieniach aż do brązowobiałych

Okolica powierzchni siecznej jest jaśniejsza niż okolica szyjki (szczególnie na siekaczach i kłach). Zęby łuku dolnego są jaśniejsze niż odpowiednie zęby łuku górnego. Kły są zwykle ciemniejsze niż sąsiednie zęby. Z wiekiem powierzchnia zębów ciemnieje. Przyjmowanie antybiotyków przez dzieci wywołuje ciemne zabarwienie szkliwa oraz jego niedorozwój i zniekształcenie koron.

Erupcja i eksfoliacja

Erupcja (wyrzynanie) oraz eksfoliacja (wypadanie) zębów zachodzi u każdego człowieka w określonym dla każdego zęba momencie^[1]:

m-c – miesiąc, r.ż. – rok życia

Najczęstsze choroby

Najczęstszą ^{potrzebne źródło} chorobą zębów jest próchnica w skrajnych przypadkach może ona doprowadzić do ekstrakcji zęba. Nie można jej wyleczyć, można jedynie usunąć zakażone tkanki i zastąpić materiałem zastępczym.

Przypisy

Bibliografia

Wiesław Łasiński: Anatomia głowy dla stomatologów. Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1985, s. 119. ISBN 83-200-0797-6.