Zambia

Skocz do: nawigacji, szukaj
Dewiza: (ang.) One Zambia, One Nation
(Jedna Zambia, Jeden Naród) Hymn: Stand and Sing of Zambia, Proud and Free Język urzędowy angielski Stolica Lusaka Ustrój polityczny republika Głowa państwa prezydent Michael Sata Szef rządu prezydent Michael Sata Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe 39. na świecie
752 614 km²
1% Liczba ludności (2010)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia 71. na świecie
13 166 392▲
17,4 osób/km² Jednostka monetarna kwacha (ZMK) Niepodległość od Wielkiej Brytanii
24 października 1964 Strefa czasowa UTC +2 Kod ISO 3166 ZM Domena internetowa .zm Kod samochodowy Z Kod samolotowy 9J Kod telefoniczny +260

Zambia (Republika Zambii, ang. Republic of Zambia), dawniej Rodezja Północna – państwo w południowej Afryce bez dostępu do morza.

Ustrój polityczny

  • Ustrój: republika prezydencka
  • Prezydent: Michael Sata
  • Parlament: Zgromadzenie Narodowe (150 deputowanych)
  • Główne partie polityczne:
    • Ruch na Rzecz Wielopartyjnej Demokracji (Movement for Multiparty Democracy – MMD)
    • Zjednoczona Narodowa Partia Niepodległości (United National Independence Party – UNIP)

Geografia

 Osobny artykuł: Geografia Zambii.
Podział administracyjny
Zdjęcie satelitarne Zambii

Największe miasta: Lusaka, Kitwe-Nkana, Ndola, Mufulira, Chingola, Livingstone, Chipata, Kapiri-Mposhi, Solwezi.

 Osobny artykuł: Miasta Zambii.

Klimat: podrównikowy suchy.

Główna rzeka: Zambezi – dopływy: Kafue, Luangwa.

Jeziora: Bangweulu oraz częściowo Tanganika i Mweru. Sztuczny zbiornik wodny Kariba na Zambezi.

Flora: roślinność sawannowa, liczne parki narodowe i rezerwaty.

Ukształtowanie powierzchni

Obszar Zambii obejmuje lekko pofałdowany płaskowyż (1000-1400 m n.p.m.), który stanowi znaczną część lewobrzeżnego dorzecza Zambezi. Na południu znajduje się rozległa Dolina Luangwy, z jednej strony ograniczona przez pasmo górskie Muczinga.

Granice

Zambia graniczy z 8 państwami. Całkowita długość granic wynosi 5 664 km, z czego na poszczególne kraje przypada:

Podział administracyjny

Terytorium Zambii jest podzielone na 9 prowincji (w nawiasach stolice prowincji):

Historia

Pierwotnie tereny dzisiejszej Zambii zamieszkiwali Buszmeni, a od ok. VI wieku zaczął się napływ ludów Bantu. Od XIV do XV wieku pod wpływami państwa Monomotapa. W XIX wieku na terenie Zambii powstały dwa stabilne twory państwowe – państwo Barotse (na zachodzie) i Bemba (na południowym zachodzie).

W 1835 w Zambii osiedlił się zuluski lud Nguni.

W II połowie XIX wieku tereny Zambii zaczęły być stopniowo penetrowane przez europejskich misjonarzy, handlarzy i odkrywców. Jednym z odkrywców był Brytyjczyk David Livingstone. On jako pierwszy z Europejczyków zobaczył wodospady na rzece Zambezi i nazwał je na cześć królowej Wiktorii.

W 1888 Cecil Rhodes uzyskał od miejscowych władców przywileje do eksploatacji złóż mineralnych.

Od 1902 Zambia znalazła się pod zarządem Brytyjskiej Kompanii Afryki Południowej, którą kierował Rhodes. W tym czasie rozpoczęła się tam eksploatacja bogatych złóż rud miedzi, a także budowa linii kolejowych dla umożliwienia wywozu surowców. W 1911 roku tereny te zostały przekształcone w brytyjski protektorat o nazwie Rodezja Północna. Od 1924 do uzyskania niepodległości Rodezją Północną administrował rząd brytyjski.

W okresie międzywojennym Rodezja Północna stała się największym producentem miedzi na świecie.

W dziesięcioleciu 1953-1963 wchodziła w skład Federacji Rodezji i Niasy. Po jej rozpadzie 31 grudnia 1963 Północna Rodezja uzyskała szeroką autonomię, a 24 października 1964 proklamowano niepodległość Zambii. W tym samym roku została też członkiem ONZ i Organizacji Jedności Afrykańskiej. Prezydentem Zambii został Kenneth Kaunda. Polityka Zambii we wczesnym okresie niepodległości była zwrócona przeciw otaczającym ją krajom kolonialnym (Mozambik, Angola, Rodezja) oraz RPA (wraz z Namibią) i aktywnie popierała ruchy wyzwoleńcze (MPLA, FRELIMO, ZAPU, ANC i SWAPO). Konflikt z Rodezją doprowadził do zablokowania granicy z tym państwem co w połączeniu z sankcjami wobec Rodezji (1965-1980) spowodowało poważne trudności gospodarcze, transportowe i energetyczne.

Linia kolejowa tanzańskiego portu Dar es Salaam, zbudowana z pomocą ChRL poprawiła sytuację transportową (problemy z transportem przez RPA i przez Angolę). Budowa hydroelektrowni Kariba rozwiązała problemy energetyczne kraju.

Od 1972 w Zambii zapanował system jednopartyjny. Polityka Kaundy i światowy trend spadkowy cen miedzi doprowadziły do kryzysu gospodarczego, w wyniku którego władzę w 1991 przejęła opozycja.

Po referendum, na które zgodził się Kaunda, doszło do zmian politycznych. W roku 1991 wybory wygrał Ruch na Rzecz Wielopartyjnej Demokracji, a prezydentem został Frederick Chiluba. W 1996 Kaunda i większość działaczy opozycyjnych zostali odsunięci od możliwości startowania w wyborach i ponownie zwycięstwo w wyborach parlamentarnych i prezydenckich odniósł Ruch na Rzecz Wielopartyjnej Demokracji i Frederick Chiluba. UNIP partia Kaundy zbojkotowała wybory, nie zgadzając się na wyeliminowanie jej przywódcy i stawiając zarzuty nieprawidłowości przy głosowaniu.

Wybory w 2001 wygrał Levy Mwanawasa, obejmując urząd prezydenta w 2002. Rozpoczął on kampanię antykorupcyjną, której jednym z celów było postawienie zarzutów byłemu prezydentowi Frederickowi Chilubie, oskarżanemu o nadużycia. W 2006 Mwanawasa uzyskał reelekcję na stanowisku. W 2008 zmarł, a urząd szef państwa na pozostałą część kadencji objął wiceprezydent Rupiah Banda. W wyborach prezydenckich w 2011 przegrał z Michaelem Satą, liderem opozycji.

Gospodarka

 Osobny artykuł: Gospodarka Zambii.

Zambia jest ważnym eksporterem rud miedzi. Wpływy z wywozu tego surowca wynoszą 80% wartości dochodów z handlu zagranicznego. W sektorze rolnictwa pracuje 86% ludności czynnej zawodowo, wytwarzając 15% produktu krajowego brutto.

Demografia

Przyrost ludności: 1,52% (2003, dane szacunkowe). Wg rzecznika zambijskiego Ministerstwa Zdrowia Kamoto Mbewe, w 2012 oczekiwana długość życia wzrosła z 37 do 43 lat, głównie dzięki postępom w leczeniu gruźlicy[2].

Skład etniczny[3]:

Języki:

Religijność

 Osobny artykuł: Podział administracyjny Kościoła katolickiego w Zambii.
 Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy w Zambii.

Przypisy

  1. ↑ Alan Murphy, Kate Armstrong, James Bainbridge, Matthew D. Firestone: Lonely Planet Southern Africa. Lonely Planet, 2010. ISBN 9781740595452. [dostęp 2011-07-01]. 
  2. ↑ Zambia’s life expectancy up from 37 to 43 (ang.). Lusaka Times, 2012-01-05. [dostęp 2012-01-11].
  3. ↑ Joshua Project "Zambia – People Groups"
  4. ↑ Dane z 2000 r. i późniejsze na podstawie książki P. Johnstona i J. Mandryka, "Operation World" i innych materiałów za: "Ruch zielonoświątkowy na świecie: Zambia" – strona internetowa Zboru "FILADELFIA" Kościoła Zielonoświątkowego w Bielsku-Białej

Linki zewnętrzne